समराङ्गणसूत्रधार (महाराज भोज - वास्तु, स्थापत्य एवं यंत्र शास्त्र)

भुवनकोशः पञ्चमोऽध्यायः १९ योजनानां सहस्रे द्वे १सार्धे स्यादुच्छ्रयस्तयोः । श्वेतश्च हेमकूटश्चैत्यन्तयोः पृथिवीधरौ ॥ १५ ॥ योजनानां सहस्रार्धमेकैकस्योच्छ्रयस्तयोः । निषधाचलनीलाद्रिमाल्यवद्गन्धमादनाः ॥ १६ ॥ सहस्रयोजनोच्छायाश्चत्वारोऽमी पृथक्पृथक् । एतेऽष्टावपि शैलेन्द्राः सहस्रद्वयविस्तृताः ॥ १७ ॥ उच्छ्रयार्धमधश्चापि विलग्नाः सह मेरुणा । मेरोः समुच्छ्रयोऽशीतिः सहस्राणि चतुर्युता२ ॥ १८ ॥ षोडशाधः सहस्राणि द्वात्रिंशन्मूर्ध्नि विस्तृतिः३ । जम्बूतरुर्महान् मध्ये सुमेरोर्निषधस्य च ॥ १९ ॥ द्वीपस्यामुष्य यद्योगाज्जम्बूद्वीप इति श्रुतिः । शृङ्गैर्हिमशिलानद्धैः सर्वतो हिमवानयम् ॥ २० ॥ महान्तो निवसन्त्यत्र पिशाचा यक्षराक्षसाः । कूटैर्हेममयैर्हेमकूट इत्यवनीधरः ॥ २१ ॥ यं सर्वतो निषेवन्ते सदा चारणगुह्यकाः । तरुणार्कप्रभाजालप्रतिमो निषधाचलः ॥ २२ ॥ निवसन्ति सुखं तत्र शेषवासुकितक्षकाः । हेमाब्जकर्णिकाकारः सुमेरुर्मणिकन्दरः ॥ २३ ॥ अत्रामराः साप्सरसस्त्रयस्त्रिंशद् वसन्ति ते । वैदूर्यनद्धैः शिखरैर्नीलो नीलमहीधरः ॥ २४ ॥ कलयन्ति तपोनित्या यत्र ब्रह्मर्षयः स्थितिम् । श्वेतः स काञ्चनैः शृङ्गैर्गगनोल्लेखिभिर्वृतः ॥ २५ ॥ दोर्दर्पशालिनां यत्र निवासस्त्रिदशद्विषाम् । महानीलमयो बर्हिपिच्छच्छायो बहिर्महान् ॥ २६ ॥ १ द. ख. ग द्वेद्वे सार्धे उच्छ्रं । २ द. चतुर्युताः । ३ द. विस्तृतः ।