समराङ्गणसूत्रधार (महाराज भोज - वास्तु, स्थापत्य एवं यंत्र शास्त्र)

भूमिपरीक्षा नामाष्टमोऽध्यायः ३३ वसासृङ्मज्जविण्मूत्रमलको(थ ? श)पतत्रिणाम् । समगन्धां त्यजेदुवीं तैलस्य च शवस्य च ॥ ५८ ॥ सदैव धूम्रवर्णा या मिश्रवर्णाथवा मही । विवर्णा रूक्षवर्णा वा सा न स्यादिष्टदायिनी ॥ ५९ ॥ तिक्ताम्ललवणा चापि भूमिर्या १खादनो भवेत् । तां लोकविद्वेषकरीं त्यजेत् पुरनिवेशने ॥ ६० ॥ या रूक्षखरसंस्पर्शा सदैवोष्णा हिमाथवा । अनिष्टसुखसंस्पर्शा या स्यात् तामपि सन्त्यजेत् ॥ ६१ ॥ क्रोष्टूष्ट्रखरस्वाना या च निर्झरनिस्वना । भिन्नभाण्डसमक्रूरध्वनितापि च नेष्यते ॥ ६२ ॥ इति गन्धादिभिर्भूमिः कथितेयं शुभाशुभा । हलेन कृष्यमाणायां भूमौ काष्ठे समुद्धृते ॥ ६३ ॥ विद्याद् भयं वह्निभवमिष्टकायां धनागमम् । पाषाणेषु तु कल्याणं कुलप्रध्वंसमस्थिषु ॥ ६४ ॥ सरीसृपेषु सर्वेषु स्तेनेभ्यो भयमादिशेत् । अनूषरा बहुतृणा शस्ता स्निग्धोत्तरप्लवा ॥ ६५ ॥ प्रागीशानप्लवा सर्वप्लवा वा दर्पणोदरा । शुभेऽह्न्युपोषितः स्नातः शुचिः शुक्लस्रगम्बरः ॥ ६६ ॥ स्वस्ति विप्रान् वाचयित्वा वास्तुदेवान् समर्च्य च । करप्रमाणं कुर्वीत खातं तद्भूमिमध्यगम् ॥ ६७ ॥ ततस्तन्मृदमाकृष्य तत् तयैवानुपूरयेत् । खाताधिकमृदुक्ता भूः श्रेष्ठा मध्या च तत्समा ॥ ६८ ॥ प्रहीणखातमृत् क्षोणी हीना शस्ता न सा नृणाम् । खन्यमाने यदा खाते तन्मृदोऽन्तर्विलोक्यते ॥ ६९ ॥ मणिशङ्खप्रवालादि तदातिश्रेयसी क्षितिः । सापि प्रशस्यते भूमिर्यस्यां स्युः खातपांसवः ॥ ७० ॥ १ क. ख. ग. द. स्वादनो । वा. ५