समराङ्गणसूत्रधार (महाराज भोज - वास्तु, स्थापत्य एवं यंत्र शास्त्र)

३४ समराङ्गणसूत्रधारे तुषकेशोपलाङ्गारभस्मास्थिलववर्जिताः । भृत्वाद्भिः खातमापूर्णे तस्मिन् पदशतं व्रजेत् ॥ ७१ ॥ तावच्चेदौगमेऽम्भः स्यात् तदा भूः सार्वकामिकी । मध्यमात्रप्रहीणे स्यात् ततो हीनतरेऽधमा ॥ ७२ ॥ खाते सितादिमाल्यानि यस्यां निन्युषितानि च । यद्वर्णानि न शुष्यन्ति सा तद्वर्णेष्टदा मही ॥ ७३ ॥ खातस्योदक्प्रभृतिषु दिक्षु प्रज्वालयीत वा । दीपान् यस्यां चिरं तिष्ठेत् तद्वर्णेष्टप्रदा हि सा ॥ ७४ ॥ इत्येवं कीर्त्तिताः कार्त्स्न्याल्लक्ष्मभिः पुरभूमयः । खर्वटग्रामखेटानामेता एव स्मृता हिताः ॥ ७५ ॥ वर्णिनां वर्णधाम्नां च शिबिराणां च सर्वदा । प्रासादयज्ञवाटानामेता एवेष्टदा भुवः ॥ ७६ ॥ इत्येवमादिभिरिमाः शुभलक्ष्मयुक्ता भूम्यः शुभा निगदिता नगरादिहेतोः । आभ्यः परेण बहुधा परिकल्प्यमानं ब्रूमस्त्रिधा स्थितवतोऽपि करस्य मानम् ॥ ७७ ॥ इति महाराजाधिराजश्रीभोजदेवविरचिते समराङ्गणसूत्रधारापरनाम्नि वास्तुशास्त्रे भूमिपरीक्षा नामाष्टमोऽध्यायः ॥

अथ हस्तलक्षणं नाम नवमोऽध्यायः । हेतुः समस्तवास्तूनामाधारः सर्वकर्मणाम् । मानोन्मानविभागादिनिर्णयैकनिबन्धनम् ॥ १ ॥ परिध्युदयविस्तारदैर्ध्याणां स्युरमी यतः । ज्येष्ठमध्याधमा भेदा यं च ज्ञात्वा न मुह्यति ॥ २ ॥ इदानीं तस्य हस्तस्य सम्यङ् निश्चयसंयुतम् । कथ्यते २त्रिविधस्यापि लक्षणं शास्त्रदर्शितम् ॥ ३ ॥ १ क. दागतेऽम्भ(:)स्यात् । २ ख. ग. विविधं ।