समराङ्गणसूत्रधार (महाराज भोज - वास्तु, स्थापत्य एवं यंत्र शास्त्र)
Samarangana Sutradhara of Raja Bhoja
धाराधिपति महाराज भोज / प्रो. पुष्पेन्द्र कुमार द्वारा
५३ विषयः पृष्ठम् तत्र सामान्यतो भित्यलिन्दपीठद्वारोच्छ्रायादीनां प्रमाणप्रदर्शनम् .. १३० भद्रनन्दपीठसौरभपुष्कराख्यानां चतुर्णां गृहविशेषाणां लक्षणं फलं च ... १३१ २५. समस्तगृहाणां सङ्ख्याकथनाध्यायः पञ्चविंशः तत्र पञ्चशालानामाहत्य सङ्ख्या, पञ्चशालोत्पत्तिप्रकारश्च ... १३२ अष्टानां पञ्चशालानां संज्ञाः ... १३३ प्रकारान्तरेण निष्पन्नानां तेषां संज्ञाः ... ” विभद्रादिदशभद्रान्तानां तेषां प्रत्येकं सङ्ख्या ... १३४ षट्शालोत्पत्तिप्रकारः ... ” षोडशविधानां षट्शालानां संज्ञाः लक्षणं च ... ” अखिलवर्णिनां शुभानि षट्शालानि, तद्भेदाश्च ... १३५ राजोचितानि विंशतिः षट्शालानि ... ” विभद्रादिद्वादशभद्रान्तानां षट्शालानां प्रत्येकं संख्या ... १३६ सप्तशालनिष्पत्तिः, तद्भेदाश्च ... ” राज्योग्यानि सप्तशालानि ... १३७ प्रकारान्तरेण निष्पन्नानि अन्यानि तादृशानि सप्तशालानि ... १३८ विभद्रादिचतुर्दशभद्रान्तानां सप्तशालानां प्रत्येकं सङ्ख्या ... १४० अष्टशालनिष्पादनप्रकाराः ... ” विभद्रादिषोडशभद्रान्तानामष्टशालानां प्रत्येकं सङ्ख्या ... १४१ तेषां सर्वेषामेकीकृता सङ्ख्या ... १४२ नवशालनिष्पादनप्रकाराः ... ” विभद्राद्यष्टादशभद्रान्तानां नवशालानां पृथक् पृथक् सङ्ख्या ... ” दशशालनिष्पादनप्रकाराः ... १४४ विभद्रादिविंशतिभद्रान्तानां दशशालानां पृथक् पृथक् सङ्ख्या ... ” तेषां सर्वेषामेकीकृता सङ्ख्या ... १४५ चतुश्शालादिदशशालान्तानां सर्वेषां वेश्मनां मूषावहनादिना निर्दिष्टाः सङ्ख्याः ... १४६ २६. आयादिनिर्णयाध्यायः षड्विंशः प्रासादकर्मणि सूत्रपातविधिः ... १४६ प्राच्यादिदिङ्मुखानां वेश्मनामारम्भे निषिद्धा मासाः ... १४७ आये परिज्ञातव्ये क्षेत्रमानसाधननियमः ... ” आयानयनप्रकारः ... ” प्राच्यादिदिक्षूत्पन्नानामाborderयानां यथाक्रममुद्दिष्टा ध्वजादिसंज्ञाः, तेषां फलं च ... ” विप्रादीनां प्रशस्ता आयाः ... १४८ तत्तन्निवेशनानि प्रति तत्तदायानां विनियोगः ... ”
१४ विषयः पृष्ठम् तेष्वधमानां कचिद्दोषत्वकथनम् ... १४९ व्ययानयनप्रकारः ... ,, समाधिकादिभेदेन त्रिप्रकारस्य व्ययस्य यथाक्रममुद्दिष्टाः पिशाचादिसंज्ञाः ... ,, अंशकानयनप्रकारः ... ,, गृहादिष्वंशकस्य मुख्यत्वव्यवस्थापनम् ... ,, अंशकत्रयस्य संज्ञाः ... ,, गृहत्तारस्तत्संज्ञाश्च ... ,, वर्ज्या मध्यमाश्च ताराः ... ,, त्रयाणां नक्षत्रगणानां संज्ञास्तदन्तर्भूतानि नक्षत्राणि च ... १५० भर्तुर्नक्षत्रगणसाम्यादिना विहितस्य गृहस्य शुभफलप्रदत्वकथनम् ... ,, गृहविधाववश्यचिन्तनीयानि षट् करणानि ... ,, व्यादिभिः शुभैस्तैर्यथोत्तरं शुभकरत्वकथनम् ... ,, समायव्ययादिवेश्मनां वर्जनीयत्वकथनम् ... ,, समसप्तकादीनां गृहाणां कर्तव्यत्वोपदेशः ... ,, षट्कोष्ठकादिगृहाणां वर्जनीयत्वकथनम् ... ,, गृहजीवितादिविज्ञानोपायादिकम् ... १५१ मेर्वादीनि षट् छन्दांसि तद्विन्यसनप्रकारश्च ... ,, तेभ्यो गृहमूषासङ्ख्यादिज्ञानम् ... १५२ २७. सभाष्टकाध्याय सप्तविंशः अष्टानां सभानां संज्ञादिकम् ... १५३ नन्दादिसंज्ञानां तासां लक्षणम् ... ,, २८. गृहद्रव्यप्रमाणाध्यायोऽष्टाविंशः द्वारप्रमाणम् ... १५४ प्रकारान्तरेण तत्प्रदर्शनम् ... ,, पेद्यापिण्डोडुम्बरद्वारशाखारूपशाखाखल्वशाखादीनां प्रमाणम् ... ,, शुभाः पञ्च द्वारशाखाः ... १५५ तलोच्छ्रायः ... ,, शालाप्रमाणम् ... ,, तलन्यासविधिः ... ,, पद्मकस्तम्भविधिः ... १५६ घटपल्लवस्तम्भविधिः ... ,, कुबेराख्यस्तम्भविधिः ... ,, श्रीधराख्यस्तम्भविधिः ... ,,
१५ विषयः पृष्ठम् तलपट्टहीरग्रहणादीनां प्रमाणम् ... १५६ प्रतिमोकादीनां लक्षणम् ... १५७ भूताह्यादीनां चतुर्णां गृहच्छाद्यानां लक्षणम् ... १५८ सिंहकर्णादीनां गृहेषु वर्जनीयत्वकथनम् ... ,, अन्येषामप्येवंविधानां निषेधः ... ,, २९. शयनासनलक्षणाध्याय एकोनत्रिंशः शयनासनकर्मारम्भसमयः ... १५९ शयनासननिर्माणार्थे विहिता वृक्षाः ... ,, हेमादिबद्धानां शयनासनानां श्रेष्ठत्वकथनम् ... ,, शयनासनार्थैकवृक्षदाने तत्कर्मारम्भे च लक्षणीयानि निमित्तानि ... ,, नृपादीनां शय्यायाः प्रमाणम् ... ,, शय्याङ्गानां विधानम् ... १६० एकद्रव्यजायाः शय्यायाः श्रेष्ठत्वं, मिश्रद्रव्यजाया द्विदारर्वादिश्च तस्या निन्यत्वं च ... ,, शय्यादारुसन्धानविधिः ... ,, मध्यव्रणायुपलक्षितस्य शयनासनस्य दुष्टत्वम् ... ,, सुश्लिष्टत्वादिगुणयुक्तत्वेन तेषां निर्मितेरावश्यकता ... १६१ निष्कुटादीनां षण्णां छिद्राणां लक्षणं फलं च ... ,, शयनासनद्रव्यसामान्यविधिः ... ,, आसनक्लृप्तौ शय्योक्तदारूणामतिदेशः ... ,, आसनाङ्गानां विधानम् ... ,, तेषां द्रव्योपाधिकृतोत्तमादिता ... १६२ आसनालङ्काराः ... ,, पादुकासङ्ग्रहादीनां मानम् ... १६३ ३०. राजगृहाध्यायस्त्रिंशः उत्तमादीनां राजवेश्मनां मानम् ... १६३ पृथ्वीजयप्रासादलक्षणम् ... ,, मुक्तकोणप्रासादलक्षणम् ... १६६ श्रीवत्सप्रासादलक्षणम् ... १६७ सर्वतोभद्रप्रासादलक्षणम् ... ,, शत्रुमर्दनारख्यप्रासादलक्षणम् ... १६८ राज्ञः क्रीडार्थानि क्षोणीविभूषणादीनि पञ्च गृहाणि ... १६९ अवनिशेखरप्रासादलक्षणम् ... ,, भुवनतिलकप्रासादलक्षणम् ... ,,
१६ विषयः पृष्ठम् विलासस्तवकाख्यप्रासादलक्षणम् ... १७० कीर्त्तिपताकप्रासादलक्षणम् ... ,, भुवनमण्डनप्रासादलक्षणम् ... ,, क्षोणीभूषणप्रासादलक्षणम् ... १७१ पृथ्वीतिलकप्रासादलक्षणम् ... ,, श्रीनिवासाख्यप्रासादलक्षणम् ... १७२ प्रतापवर्धनप्रासादलक्षणम् ... ,, लक्ष्मीविलासाख्यप्रासादलक्षणम् ... ,, क्षोणीभूषणादिषु पञ्चसु प्रासादेषु भूमिकासंख्या ... १७३ उक्तानां सर्वेषां प्रासादानां द्वारमानादिकम् ... ,, तुम्बिन्वायाः सप्त लुमाः ... १७४ मदलादीनां निवेशनस्थानादि ... ,, राजासनमत्तवारणादीनां विधानम् ... ,, ३१. यन्त्रविधानाध्याय एकत्रिंशः इष्टदेवतावन्दनमध्यायोपक्रमप्रतिज्ञा च ... १७५ यन्त्रशब्दनिर्वचनम् ... ,, यन्त्रबीजानि ... ,, तत्र पक्षान्तरप्रदर्शनं, तत्खण्डनं, स्वमतस्थापनं च ... १७६ बीजशक्तिस्वभावसूत्रणम् ... ,, तज्ज्ञानस्य सर्वार्थसाधकता ... ,, पार्थिवादीनां पदार्थानां बीजानि ... १७७ तत्तत्पदार्थेषु बीजभूतानां कार्याणि ... ,, बीजबीजिभावविकल्पनानां नानात्वम् ... १७९ क्रियानिष्पादनाधिष्ठानम् ... ,, यन्त्रगुणाः ... ,, तेषूत्कृष्टा गुणाः ... ,, यन्त्रसाध्याः क्रियादयस्तद्विवरणं च ... ,, प्रकृतग्रन्थोक्तदिशा युक्त्या सम्यङ् निष्पादितैर्यन्त्रैः साध्यानां विचित्राणां दिङ्मात्रप्रदर्शनपरो निर्देशः ... १८० तत्र प्रथमभूमिकात उपरिभूमिकासु पञ्चसु कल्पितासु प्रतिप्रहरमेकैकभूमिकां प्रति यन्त्रेण शय्यायाः प्रसर्पणम् ... १८१ पुत्रिकाया नाडीप्रबोधनम् ... ,, तोये वह्निदर्शनादीन्यत्यद्भुतानि यन्त्रकार्याणि ... ,,
१७ विषयः पृष्ठम् सूर्यादिग्रहगतिप्रदर्शनपरं गोलभ्रमणम् ... १८१ दारवस्य पुरुषस्यैकनाडिकैकयोजनगमनम् ... ,, तालगत्यनुसारेण नृत्यन्त्या पुत्त्रिकया दीपे क्षीणक्षीणतैलप्रक्षेपः ... ,, यन्त्रहस्तिनः प्रदीयमानभूरिवारिपानम् ... ,, यन्त्रशुकानां तालगत्या गाननर्तनादीनि ... ,, पुत्त्रिकाणां गजानां तुरगादीनां च तालगत्या वलनवर्तननर्तनादीनि ... ,, वापीकूपादितः क्षेत्रेषु यन्त्रेण जलानयनापनयनवैचित्र्यम् ... ,, कृत्रिमाणां गजादिरूपाणां यथेच्छं निर्गमनधावनयुद्धकरणादिकाश्चेष्टाः ... ,, स्वबुद्धिपरिकल्पितानामुक्तानामेषामन्येषां च यन्त्राणां घटनारीतिप्रदर्शनं प्रति ग्रन्थकर्तृप्रवृत्तौ कारणम् ... १८२ पुरातनोक्तदिशा वक्ष्यमाणानां यन्त्राणां सुग्रहाय बीजभूतानां भूतानां पुनः स्मारणम् ... ,, एतादृशविचित्रनानायन्त्रनिर्माणप्रावीण्यसामग्री ... १८३ स्वनोद्गारियन्त्रद्वयघटना ... ,, पटहमुराजादिस्वनोद्गारियन्त्राणां तत्त्वम् ... ,, अम्बरचारिविमानघटना ... ,, दुष्टगजोच्चाटनाय रसयन्त्रेण सिंहनादविधानप्रकारः ... १८४ दासादिपरिजनगर्व्विना तत्कृत्यानां सर्वेषां यथावन्निर्वहणाय कल्पितस्य स्त्रीपुरुषप्रतिमायन्त्रस्य घटना ... ,, अनभिमतजनप्रवेशनिरोधनाय द्वारदेशे स्थापनीयं द्वारपालयन्त्रम् ... १८५ निशि प्रविशतश्चौरस्य प्रसभघातनाय स्थापनीयं योधयन्त्रम् ... ,, दुर्गगुप्स्यै क्रीडार्थं च युक्त्या योजितैर्यन्त्रैश्चापशतघ्न्यादितत्तद्वस्तुविधानवचनम् ... ,, अथ वारियन्त्रप्रस्तावः ... ,, तत्र पातयन्त्रस्वरूपम् ... ,, उच्छ्रायसमपातयन्त्रस्वरूपम् ... ,, पातसमोच्छ्राययन्त्रस्वरूपम् ... ,, उच्छ्रयन्यन्त्रस्वरूपम् ... ,, धारागृहादिद्वारिगृहपञ्चकम् ... ,, तत्र धारागृहविधानम् ... १८६ प्रवर्षणगृहविधानम् ... १८८ प्राणालगृहविधानम् ... ,, जलमग्नगृहविधानम् ... १८९ नन्द्यावर्तगृहविधानम् ... १९० अथ रथदोलाप्रस्तावः ... १९१
१८ विषयः पृष्ठम् वसन्तादयः पञ्च दोलाः ... १९१ तत्र वसन्तदोलाविधानम् ... ,, मदननिवासाख्यदोलाविधानम् ... १९२ वसन्ततिलकाख्यदोलाविधानम् ... ,, विश्रमकदोलाविधानम् ... १९३ त्रिपुराख्यदोलाविधानम् ... ,, यन्त्राध्यायविधातुरभिधानम् ... १९५ ३२. गजशालाध्यायो द्वात्रिंशः सुभद्राख्याया गजशालाया लक्षणम् ... १९५ नन्दिन्याख्याया लक्षणम् ... १९६ सुभोगदाया लक्षणम् ... ,, भद्रिकाया लक्षणम् ... ,, वर्षण्याख्याया लक्षणम् ... ,, प्रमारिकाया लक्षणं फलं च ... ,, ३३. अश्वशालाध्यायस्त्रयस्त्रिंशः अश्वशालानिवेशनस्थानम् ... १९७ अश्वशालानिर्माणे निषिद्धा वृक्षाः, भूमयश्च ... ,, निषिद्धदेशजैर्वृक्षैस्तच्छाला निर्माणे फलम् ... ,, निषिद्धभूमिषु तन्निवेशने फलम् ... ,, भर्तुर्गेहपरिसरे तन्निवेशने स्थाननियमाः ... १९८ अश्वशालाविधानम् ... ,, शालायामश्वानां स्थानकल्पना ... ,, यवसस्थानकल्पना ... १९९ खादनकोष्ठकल्पना ... ,, पादबन्धनकीलककल्पना ... ,, शालानिर्माणाङ्गबलिहोमादिकरणकथनम् ... ,, प्रत्यृतु शालासंस्करणविशेषाः ... ,, बहूनां तुरगाणामवस्थापननियमाः ... ,, अश्वरक्षार्थनामुपकरणानां संग्रहः ... ,, प्राङ्मुखायां शालायां तुरगबन्धनस्थानम् ... २०० अश्वानां प्राच्याभिमुख्येन बन्धनस्य सर्वसमृद्धिहेतुत्वस्थापनम् ... ,, स्नानाधिवासनादिकरणे दिङ्नियमः ... ,, दक्षिणाभिमुखायामुत्तराभिमुखायां च शालायामश्वबन्धनस्थानादिकम् ... २०१
१९ विषयः पृष्ठम् सन्नाहादीनामश्वानां दक्षिणापश्चिमाग्नेयीनैर्ऋत्याभिमुख्येन बन्धनस्य निषेधः ... २०१ वायव्यैशान्याभिमुख्येन बन्धनस्य निषेधः ... २०२ वाह्यीयां दिश्यनुवंशस्थाने च तद्बन्धननिषेधः ... ,, रुग्णानामितरेषां च बन्धने नियमाः ... २०३ भेषजतदुपकरणारिष्टव्याधिताश्वमन्दिराणां स्थानानि, चिकित्सोपकरणानि च ... ,, उक्तानां चतुर्णां मन्दिराणां सामान्यविधिः ... ,, ३४. अप्रयोज्यप्रयोज्याध्यायश्चतुस्त्रिंशः राजादीनां वेश्मस्वप्रयोज्यानां परिगणनम् ... २०४ तेषु प्रयोज्यानां प्रदर्शनोपक्रमः ... २०५ तत्र प्रयोज्या देवता ... ,, द्वारेषु प्रयोज्याः प्रतीहार्यादिप्रतिकृतयः ... ,, तत्रैव निधीनां लक्ष्म्याश्च निवेशप्रकारः ... २०६ गृहबाह्याभ्यन्तरभित्तिष्वालेख्यानां नियमाः ... ,, वासधाम्नि निवेशनीयानामालेख्यानां विधिः ... ,, गृहभित्तीनामधोभागेषु, प्रेक्षासङ्गीतभूम्यादिषु च प्रयोज्यानां लेख्यानां विधिः ... २०७ वेश्मनि प्रयोक्तव्यत्वेनोक्तानां सर्वेषां पीठशय्यासनसभादेवकुलादिष्वप्यतिदेशः ... ,, ३५. शिलान्यासविध्यध्यायः पञ्चत्रिंशः शिलान्यासविधये विहितोऽयनपक्षतिथिनक्षत्रादिः ... २०८ प्रथमेष्टकालक्षणम् ... ,, वर्जनीयाः शिलाः ... ,, नन्दादिकाश्चतस्रः शिलास्तद्देवताश्च ... २०९ वेदीप्रकल्पनम् ... ,, नन्दाप्रतिष्ठापनविधिः ... ,, उपशिलान्यसनम् ... २१० नन्दादीनामङ्काः, निवेशनस्थानानि च ... ,, तासां प्रतिष्ठापनमन्त्रादिकम् ... ,, वैदिकाः शिलाचयनमन्त्राः ... २११ विधिना स्थापितानां तासां पुनश्चालनादिषु फलम् ... ,, ३६. बलिदानविध्यध्यायः षट्त्रिंशः मण्डलकरणम् ... २१२ कलशन्यसनम् ... ,, वास्तुदेवताकल्पनम् ... ,, अर्घ्यनिवेदनम् ... ,,
२० विषयः पृष्ठम् विश्वकर्मणो वास्तुदेवानां च पूजाविधिः ... २१२ शान्तिबलिकर्माणि वास्त्वादीनि ... २१४ ३७. कीलकसूत्रपाताध्यायः सप्तत्रिंशः प्रशस्ताः कीलकवृक्षाः ... २१५ विप्रादीनां विहिताः कीलकवृक्षाः ... ,, अशोकादीनां विनियोगे क्वचिद् विशेषः ... ,, तत्तद्वर्णानधिकृत्यापरो वृक्षविधिः ... ,, वर्णानां कीलकप्रमाणम् ... ,, तेषां सूत्रविधिः ... २१६ कीलकस्थापनप्रकारः ... ,, तत्र कीलकस्थानपूजा ... ,, वेदीकल्पनम् ... ,, वेद्यां ब्रह्मकुम्भस्थापनम् ... ,, कीलसंस्करणम् ... २१७ परश्वायुपकरणपूजा ... ,, अग्निकार्यम् ... ,, सुलग्नपरीक्षणम् ... ,, पुरोहितसांवत्सरिकस्थपत्यादीनां पूजा ... ,, सूत्रपातसम्बद्धं बलिकर्म ... २१८ यथोक्तबल्यालाभे कार्यो बलिविशेषः ... ,, विप्रपूजनम् ... ,, स्थापनाय प्रथमशङ्कोरुद्धरणनियमाः ... २१९ भूमौ प्रतिष्ठापितस्य तस्य परशुना हनने मन्त्राः ... ,, शङ्कुमूर्धनि दातव्यानां प्रहाराणां सङ्ख्या ... ,, हन्यमाने तस्मिन् शुभाशुभनिमित्तोपलक्षणम् ... ,, ताडनसाधननियमः ... ,, ताडितस्य कीलस्य प्राच्यादिषु नमने फलम् ... २२० तस्मिन् कूर्चके जाते फलम् ... ,, तस्य स्फुटनहस्तभ्रंशादिषु फलम् ... ,, प्रथमप्रहाराष्टकेन कीलकस्य स्वास्थ्याभावे कर्तव्यं कर्म ... ,, शङ्कभिषेकादि ... २२१ सूत्रबन्धनप्रकारः ... ,, कीलकस्थानेषु बलिदानविधिः ... ,, साम्ना मन्त्रितेन कुम्भोदकेनं वास्तुप्रोक्षणम् ... २२२
२१ विषयः पृष्ठम् ३८. वास्तुसंस्थानमातृकाध्यायोऽष्टात्रिंशः चत्वारिंशतः क्षेत्रसंस्थानानां संज्ञास्तद्विनियोगश्च ... २२२ तत्र राज्ञस्तत्कुमाराणां पुरोहितस्य सेनापतेश्च वासोचितानि क्षेत्रसंस्थानानि ... २२३ वाहनानामन्तःपुरस्य वणिजां वैश्यानां सुवर्णकृतां नगरगोष्ठिकानां च क्षेत्रसंस्थानानि ... " पुत्राभिलाषिणां महामात्राणां मृग्लुब्धकानामेकदृश्यानां गणाचार्याणां प्रजाध्यक्षाणां मालिकानां च तत्संस्थानानि ... " सौचिकवाजिपोषकतक्षवन्दिमागधवेणुवादिवादकानां तत्संस्थानानि ... " रथिनां नीचानां श्वपाकानां धान्यजीविनां श्रमणानां हस्त्यारोहिणां च तत्संस्थानानि ... " बन्धनागाराणां सुराकाराणां कर्मकारिणां नापितानां कोशरक्षिणां वर्द्धिर्जाविमानोपजीविनोश्च तत्संस्थानानि ... २२४ चैत्यवृक्षवाटयज्ञवाटादीनां क्षेत्रसंस्थानानि ... " ३९. द्वारगुणदोषाध्याय एकोनचत्वारिंशः विप्रादिविषये गृहाणां द्वाराणां च स्थानानि ... २२४ तेषु वास्तुद्वारगृहद्वाराणां निवेशननियमाः ... " उत्सङ्गादयश्चत्वारो निवेशाः ... २२५ तत्रोत्सङ्गलक्षणम् ... " हीनबाहुकादीनां लक्षणम् ... " ब्राह्मणांयावासस्थानकल्पनेषु विशेषविधिः ... २२६ वर्णानामुत्तमा भूमिकासंख्या ... " तेषां गृहोच्चैप्रमाणम् ... २२७ देवादिविषये विशेषविधिः ... " तत्तद्वर्णानामवरा भूमिकासंख्या ... " उत्कृष्टस्य वास्तुद्वारस्य गुणाः ... " द्वारकल्पनसम्बद्धा नियमाः ... २२८ रथ्यादिभिर्द्वारवेधे फलम् ... २२९ भिन्नदेहाख्यस्य वास्तुनो लक्षणं ... " पूर्वादिद्वाराणां निवेशनस्थानानि ... " द्वारेष्वविहितस्थाने विनिवेशितेषु फलम् ... २३० ४०. पीठमानाध्यायश्चत्वारिंशः उत्तमाधममध्यमानां पीठानामुच्छ्रायः, विष्ण्वादिषु तद्विनियोगश्च ... २३० मनुष्यवास्तुपीठानां सामान्यविधिः ... २३१
२३ विषयः पृष्ठम् विप्रादिषु विषये पीठोत्सेधाः ... २३१ तेष्वेव प्रकारान्तरेण पीठविभागः ... ,, ४१. चयविध्यध्याय एकचत्वारिंशः विंशतिश्चयगुणाः ... २३२ तद्विपरीताश्चयदोषा अपि विंशतिरिति कथनम् ... ,, दक्षिणपश्चिमादिकुड्यानां बहिर्मुखत्वेन विचयने फलम् ... ,, कुड्येषु दलितादिषु फलम् ... २३३ प्राग्दक्षिणादिकर्णानां बहिर्मुखत्वेन प्रवर्त्तने फलम् ... ,, सर्वबाहुषु चयनेन विशालीकरणे तत्सन्निवेशः ... ,, इहायव्ययव्यवस्था ... ,, चीयमानस्यातिसंक्षिप्तविस्तृतत्वादिषु संज्ञान्तरं फलं च ... ,, भित्तिचयनप्रकारः ... २३४ ४२. शान्तिकर्मविध्यध्यायो द्विचत्वारिंशः कर्णिकास्थापनम् ... २३५ कर्णिकासु वायसादीनामधिरोहणे फलम् ... २३६ तासां गृध्रादिभिर्घर्षणे शान्तिकविधिः ... २३७ गृहाङ्गानां मधुसञ्चयादिभ्यो रक्षणीयत्वकथनम् ... ,, गृहदारूणामिन्द्रकीलादीनां भङ्गादिषु फलम् ... ,, नवदारुभङ्गादिषु प्रतिविधानम् ... २३८ स्थूणामल्लकपृष्ठवंशानां भङ्गे शान्तिविधिः ... ,, वारणसङ्ग्रहस्थूणोपथिकायतूलानां भङ्गे तद्विधिः ... २३९ कर्णिकाभ्यन्तरस्थूणाशालापादयुगतुलापादादीनां भङ्गे तद्विधिः ... २४० प्रधानस्थूणाग्रवक्रतादिषु फलम् ... २४१ विशेषतश्चतुर्णां तुलादीनां वास्तुमुख्याङ्गानां हिंसने शान्तिविधानकथनम् ... ,, ४३. द्वारभङ्गफलाध्यायस्त्रिचत्वारिंशः उक्तानां नवकर्मविधीनां ग्रामादिष्वप्यतिदेशः ... २४१ नवकर्मणि स्निग्धत्वादिगुणयुक्तेषु तद्विहीनेषु च द्रव्येषु फलम् ... २४२ पूर्वादिषु नगरभागेषु रम्येषु सत्सु राज्ञः फलम् ... ,, तेष्वरम्येषु तस्य फलम् ... २४३ देवागारपुरद्वारादिप्रत्पन्नानि शुभाशुभानि राज्ञ एवेति कथनम् ... ,, उक्तेषु स्थलविशेषेषु नवकर्मण्यूर्ध्वार्गलादीनां मुख्याङ्गानां भङ्गे राज्ञः फलम् ... ,, तद्भङ्गे ग्रामे सति फलम् ... ,,
२३ विषयः पृष्ठम् दिगुत्थिते गृहोत्थिते च तस्मिन् फलभाजः ... २४३ इह सर्वनिमितेषु शुभाशुभानां फलानां कालनियमः ... ,, वास्तुनि पुराणत्वव्यपदेशस्य कालः ... ,, नवकर्मणि निश्चिते तुम्बिकादीनां भङ्गे फलम् ... ,, लुमामुण्डकानुपूर्वमुण्डगोधानागपाशाख्यानां गृहद्रव्याणां भङ्गे फलम् ... २४४ कपाटस्यार्गलापार्श्वस्य तोरणस्य वास्तुमध्यस्य सोपानस्य वेदिकायाः गवाक्षस्य पट्टस्तम्भस्य च विनाशे फलम् ... ,, गजशुण्डायाः कपोताल्याः श्वपनीपट्टिकाया विटङ्कस्य तुलायाः शालास्तम्भस्य स्तम्भशीर्षादेश्च भङ्गे फलम् ... २४५ प्रतिमोकभङ्गवाहिन्याकाशतलकप्रतिच्छन्नप्रासादमण्डलवलभीनां भङ्गे फलम् ... ,, प्रलीने विलीने विनष्टे च प्रासादे फलम् ... ,, पूर्वोक्तेषु गृहावयवेषु स्निग्धत्वादिगुणविशिष्टेषु फलम् ... ,, कर्णिकाभ्यन्तरस्थूणाशालापादहानौ फलम् ... ,, ४४. स्थपतिलक्षणाध्यायश्चतुश्चत्वारिंशः स्थपतेर्लक्षणम् ... २४६ वास्तुशास्त्रस्याष्टाङ्गानि ... ,, स्थपतेः कृत्यविशेषाः ... ,, शास्त्रमविज्ञाय प्रयोक्तुः स्थपतेर्घातः ... ,, अविदुषः स्थपतेर्निन्दा ... ,, केवलशास्त्रज्ञस्य केवलकर्मज्ञस्य वा तस्य प्रयोगकाले सम्पद्यमाना दोषाः ... २४७ कर्मविदः स्थपतेर्लक्षणम् ... ,, शास्त्रकर्मसामर्थ्ये विद्यमानेऽपि प्रज्ञाभावे तस्य सम्भाव्यमाना दोषाः ... ,, प्रज्ञावत एव तस्य सर्वकर्मनिर्वहणक्षमत्वस्थापनम् ... ,, सर्वेषु स्थपतिगुणेषु सत्स्वपि शीलाभावे कर्मवैफल्यस्य विपरीतफलोपनमनस्य च निरूपणम् ... :, आलेख्याद्यष्टविधकर्मविज्ञानस्याप्यावश्यकता ... २४८ ४५. अष्टाङ्गलक्षणाध्यायः पञ्चचत्वारिंशः स्थापत्याष्टाङ्गविवरणम् ... २४८ नृपालस्थपतेर्गुणाः ... २४९ अङ्गेषु सप्तमस्य यज्ञशालामानस्य प्रयोगः ... ,, तत्र यज्ञशालानिवेशनविधिः ... ,, यजमानकुटीप्रमाणादिकम् ... ,, प्राग्वंशपरिकलनम् ... ,,
२४ विषयः पृष्ठम् प्रक्रमनिवेशनविधिः ... २४९ वेदीकल्पनम् ... २५० होमस्थानकल्पनम् ... " यजमानस्थानकल्पनम् ... " कोटिहोमलक्षहोमस्थानादि ... " सर्वाङ्गेषु याज्ञिकाङ्गस्य प्राशस्त्यम् ... " यज्ञभूमिमापने विहितं वास्तुपदम् ... " अष्टमस्य राजशिबिरनिवेशारूपस्याङ्गस्य निरूपणम् ... " तत्र शिबिराणामाकृतिविशेषाः ... २५१ शिबिरद्वारसङ्ख्या ... " रथ्याप्रमाणम् ... " नरपतेः स्थानम् ... " मन्त्रिपुरोहितबलाध्यक्षान्तः पुरभाण्डागाराणां स्थानानि ... " अश्वानां दन्तिनां च स्थानानि ... " परिखाप्रमाणम् ... " शिबिरस्थानमापनोचितं वास्तुपदम् ... " अष्टमाङ्गेऽवशिष्टस्य दुर्गकर्मणो निरूपणप्रारम्भः ... " तत्र षड्विधानां दुर्गाणां संज्ञाः ... " तेषु प्रशस्तं दुर्गम् ... " दुर्गस्थानविभाजनार्हं वास्तुपदम् ... " हर्म्यप्रमाणादिकम् ... २५२ रथ्योपरथ्याद्वाराणां प्रमाणानि ... " दुर्गेश्वरप्रासादानां स्थानानि ... " दुर्गरक्षार्थं स्थाप्यानां वीराणां लक्षणम् ... " अन्तःपुरादीनामपि तत्र निवेशनीयत्वकथनम् ... " ४६. तोरणभङ्गादिशान्तिकाध्यायः षट्चत्वारिंशः तोरणभङ्गलोषादिषु दोषाः, तत्प्रशमनविधिश्च ... २५३ प्रासादं गृहं वा प्रविष्टाः सन्तो दोषसूचकाश्चतुर्विधाः कपोताः, तत्प्रवेशफलं च ... २५४ कपोतप्रवेशदोषप्रशमनार्थो विधिः ... " ४७. वेदीलक्षणाध्यायः सप्तचत्वारिंशः चतुर्विधानां वेदीनां संज्ञाः तद्विनियोगश्च ... २५६ तत्र सर्वतोभद्रालक्षणम् ... " श्रीधरीलक्षणम् ... "
२५ विषयः पृष्ठम् पद्मिनीलक्षणम् ... २५६ चतुरश्रालक्षणम् ... ,, सर्ववेदीगता विशेषाः ... ,, तास्विष्टकाचयनविध्यादि ... ,, स्तम्भविन्यसनविधिः ... २५७ स्तम्भस्थापनाङ्गे देवतापूजादिकम् ... ,, ४८. गृहदोषनिरूपणाध्यायोऽष्टचत्वारिंशः भूप्लवफलम् ... २५७ गृहविधौ वर्ज्या भूमयः ... २५८ चैत्रादिमासेषु निर्मितानां गृहाणां फलम् ... ,, कीलादीनां स्थानम् ... ,, तत्तद्दिङ्मूढेषु वेश्मसु फलम् ... ,, पुरे प्रासादादीनां निवेशनस्थानम् ... ,, वलितादीनि चतुर्विधानि दुष्टगृहाणि ... ,, तेषां लक्षणं फलं च ... ,, मूषकोत्करादिभिर्दुष्टानां भुवां वर्जनीयत्वकथनम् ... ,, तासु वास्तुनिवेशने फलम् ... ,, वेश्मसन्निष्टौ मुखायामः ... २५९ मानुषशालायां मूत्राळिन्दयोरवश्यकता, देवागारशालायां तदभावश्च ... ,, खादकाख्यस्य वेश्मनो लक्षणं फलं च ... ,, सशल्यादिकं कर्मदोषचतुष्टयम् ... ,, छिन्नाख्यस्य वास्त्वङ्गस्य लक्षणं फलं च ... ,, स्वगृहद्वयमध्येन वर्त्मनो निर्वाहे फलम् ... ,, मार्गवेधस्य स्वरूपं फलं च ... ,, उत्सङ्गादीनां चतुर्णां प्रवेशानां स्वरूपं फलं च ... ,, शालाभेदस्य स्वरूपं फलं च ... २६० विकोकिलगृहस्य स्वरूपं फलं च ... ,, सीमाशालाप्रभिन्नेषु प्रासादादिषु फलम् ... ,, गर्भे चन्द्रावलोकिताया निषेधः ... ,, गवाक्षके मूषानिवेशनस्यावश्यकता ... ,, गण्डकुक्षिपृष्ठकक्षाख्यानामङ्गानां गृहात् पृथक्करणे फलम् ... २६१ गण्डादीनां स्वरूपनिर्देशः ... ,, स्थापितानां द्वाराणां संरोधे फलम् ... ,, गृहश्रोत्रादीनां रोधे फलम् ... ,,
२६ विषयः पृष्ठम् कृत्तानां गवाक्षालोकनानां चयने फलम् ... २६१ प्राच्यादिषु चीयमानाया भित्तेर्बहिर्गमने फलम् ... ,, चीयमानानां प्राग्दक्षिणादिकर्णानां बहिर्गमने फलम् ... ,, मल्लिकाकृतिमन्दिरस्य लक्षणम् ... २६२ तत्रायव्ययव्यवस्था ... ,, संक्षिप्तगृहस्य लक्षणं फलं च ... ,, मृदङ्गाकृतिगृहस्य लक्षणं फलं च ... ,, मृदुमध्यगृहस्य लक्षणं फलं च ... ,, कर्णेषु विषमोन्नतेषु फलम् ... ,, गृहमध्ये द्वारकरणनिषेधः ... ,, द्वारवेधेऽनिष्टद्रव्ययोजने च फलम् ... ,, नवेन पुराणयोजने फलम् ... ,, मिश्रजातिद्रव्योत्थेषु गृहादिषु फलम् ... ,, तत्तत्स्थानेष्वधिवास्य प्रतिष्ठितानां पुनर्क्षालने फलम् ... ,, अन्यवास्तुच्युतस्यान्यवास्तौ योजने फलम् ... २६३ देवदग्धेन द्रव्येण गृहकरणे फलम् ... ,, सूर्यद्रुमध्वजच्छायानां गृहद्वारातिक्रमणे फलम् ... ,, ध्वजच्छायायाः स्वरूपनिर्देशः ... ,, निषिद्धा गृहताराः ... ,, निम्नोन्नतत्वादिदोषयुक्तस्याग्रतरद्वारस्य करणे फलम् ... ,, नागदन्तादीनां द्वारमध्ये निवेशनस्य, तेषां विषमस्थितेश्च निषेधः ... ,, गृहे इतिहासाद्युक्तवृत्तान्तप्रतिरूपणस्य निषेधः ... ,, इन्द्रजालतुल्यानां, मिथ्याकृतानां, भीषणानां च प्रतिरूपणस्य निषेधः ... ,, स्वयमुद्घाटनं पिधानं च कुर्वतः, सशब्दस्य, पादशीतलस्य च, द्वारस्य निवेशने फलम् ... ,, अधोमुखत्वेन प्रत्यग्याम्याननत्वेन च द्रव्यस्य निवेशने फलम् ... २६४ स्तम्भद्वारस्य भित्तेश्च वैपरीत्येन निवेशनस्य निषेधः ... ,, उपर्युपरिभूमिकालपने, तत्र क्षणक्लृप्तौ च नियमाः ... ,, शालाया निम्नत्वे अलिन्दस्याधिक्ये च फलम् ... ,, उपरिभूमिषु द्वारनियमाः ... ,, आध्मातादिद्वाराणां निवेशने फलम् ... ,, चत्वररथ्यादिभिर्द्वारवेधे फलम् ... ,, हीनाधिकप्रमाणस्य द्वारस्य निवेशने फलम् ... ,, कृशादिद्वाराणां निवेशने फलम् ... २६५
२७ विषयः पृष्ठम् अन्तर्द्धारानुचरस्य बहिर्द्धारस्य, विशङ्कटस्य च द्वारस्य निवेशने फलम् ... २६५ पट्टसन्धौ द्वारमध्ये निवेशिते फलम् ... ,, तुलायामुपतुलायां च द्वारि तिर्यङ्निवेशितायां फलम् ... ,, जयन्त्यामनुवंशमनुप्राप्तायां फलम् ... ,, ललाटिकाख्यायास्तुलायाः स्वरूपं फलं च ... ,, यज्ञोपवीतिन्याख्यायास्तस्याः स्वरूपं फलं च ... २६६ भारतुलाया मध्यवेधे फलम् ... ,, अखिलेस्तुलाग्रैर्निमित्तेदकरणस्य निषेधः ... ,, भारपट्टे ब्रह्मपदन्यस्ते फलम् ... ,, अयुक्तयोर्युक्तयोर्वा सन्धेर्भारपट्टगतसन्धौ योजने फलम् ... ,, अनुवंशमाश्रित्य भोजने शयने च कृते फलम् ... ,, नागदन्तके तिर्यक्स्थे शयनागारविन्यस्ते च फलम् ... ,, पक्षिराजघण्टाध्वजच्छत्रादीनां गृहे निषेधः ... ,, गृहनमने पञ्च हेतवः ... ,, अनुचितस्थौल्यादिकैर्द्रव्यैर्गृहस्य वैरूप्ये दृष्टान्तः ... ,, जीर्णघुणक्षतादीनां दारूणां वर्जनीयत्वकथनम् ... ,, गृहकर्मणि वर्जनीया वृक्षाः ... २६७ द्वारैर्भित्तिभिश्च मर्मपीडायां फलम् ... ,, कायसन्धिपालादिषु मर्मस्थानस्थितेषु फलम् ... ,, स्तम्भादिभिर्द्धारमध्ये निपीडिते फलम् ... ,, षड्दारुकाणां द्वाराणां च मध्येषु कर्णद्रव्यादिर्विद्धेषु फलम् ... २६८ नागदन्तादिभिः शय्यावेधे फलम् ... ,, गृहमध्यभागे द्वारे निवेशिते फलम् ... ,, द्रव्येण महामर्मपीडायां फलम् ... ,, गृहस्य शून्यतापादका दोषाः ... ,, विभागपदहीनेषु वास्त्वादिषु फलम् ... ,, पुरप्रासादवेश्मनां परिसरे वर्जनीया वृक्षाः ... ,, द्रव्यायामोच्छ्रायविस्ताराणामाधिक्ये फलम् ... ,, घातितेषु पातितेषु च स्तम्भद्वारादिषु फलम् ... २६९ भर्तुरनिष्टफलदायिनो गृहस्य सामान्यलक्षणम् ... ,, ४९. रुचकादिप्रासादलक्षणाध्याय एकोनपञ्चाशः पुरा ब्रह्मणा सृष्टानि पञ्च विमानानि ... २६९ तेषां विनियोगः ... २७० सूर्यादीनामुपयोगायान्यान्यपि बहूनि विमानानि स कल्पयामासेति वचनम् ... ,,
१. भूमि-परीक्षा, नगर-विन्यास व पुर-रचना (अध्याय १-१५)
२८ विषयः पृष्ठम् ब्रह्मसृष्टानां वैराजादीनां पञ्चानां विमानविशेषाणामाकृतिः ... २७० वैराजभेदानां संज्ञाः ... ,, कैलासभेदानां संज्ञाः ... ,, पुष्पकमणिकत्रिविष्टपाख्यविमानत्रयभेदानां संज्ञाः ... २७१ एषामुत्तमाधममध्यमानि मानानि ... ,, अथ चतुर्विंशतेर्वैराजभेदानां लक्षणप्रस्तावः ... ,, तत्र रुचकलक्षणम् ... २७२ चित्रकूटलक्षणम् ... ,, सिंहपञ्जरलक्षणम् ... ,, भद्रलक्षणम् ... ,, श्रीकूटलक्षणम् ... २७३ उष्णीषलक्षणम् ... ,, शालाख्यलक्षणम् ... ,, गजयूथपलक्षणम् ... ,, नन्द्यावर्तलक्षणम् ... २७४ अवतंसलक्षणम् ... ,, स्वस्तिकलक्षणम् ... २७५ क्षितिभूषणलक्षणम् ... २७६ भूजयलक्षणम् ... २७७ विजयानन्दश्रीतरुप्रमदाप्रियाभिधानां चतुर्णां विमानानां लक्षणम् ... ,, व्यामिश्रहस्तिजातीयकुबेरवसुधाराणां लक्षणम् ... २७८ सर्वतोभद्रविमानाख्यमुक्तकोणानां लक्षणम् ... २७९ अथ दशानां कैलासविमानभेदानां लक्षणप्रस्तावः ... २८० तत्र वलयदुन्दुभिप्रान्तपद्मकान्तचतुर्मुखमण्डूकाख्यानां सप्तानां विमानानां लक्षणम् ... ,, अवशिष्टानां कूर्माद्याख्यानां त्रयाणां लक्षणम् ... २८१ अथ दशानां पुष्पकविमानभेदानां लक्षणप्रस्तावः ... ,, तत्र भवविशालसाम्मुख्याख्यानां लक्षणम् ... ,, प्रभवशिबिराग्रहसुखशालद्विशालगृहराजामलविम्बाख्यानां सप्तानां लक्षणम् ... २८२ चतुरश्रायतानामेषामेव सन्निवेशान्तरप्रदर्शनम् ... २८३ अथ दशानां मणिकभेदानां लक्षणप्रस्तावः ... २८४ तत्रामोदरैतिक्तुङ्गचारुभूत्याख्यानां पञ्चानां विमानानां लक्षणम् ... २८५ निषेवकनिषेधसिंहसुप्रभाख्यानां लक्षणम् ... ,,
२९ विषयः पृष्ठम् लोचनोत्सवविमानलक्षणम् ... २८६ अथ दशानां त्रिविष्टपविमानभेदानां लक्षणप्रस्तावः ... ,, तत्र वज्रकनन्दनशङ्कुवामनमेखलयमहापद्मानां लक्षणम् ... ,, हंसविमानलक्षणम् ... २८७ व्योमचन्द्रोदयविमानयोर्लक्षणम् ... ,, ५०. प्रासादशुभाशुभलक्षणाध्यायः पञ्चाशः शुभकराणां प्रासादानां लक्षणम् ... २८८ तद्विपरीतलक्षणेषु प्रासादेषु प्रत्येकं फलानि ... २८९ ५१. आयतननिवेशाध्याय एकपञ्चाशः उत्तमादिभेदेन त्रिधा भिन्नस्य नृपायतनस्य मानं विन्यासश्च ... २९० नृपानुजीविनृपपत्नीगृहाणां देवधिष्ण्यानां च दिग्भागादिकम् ... ,, मन्त्रिसनानीप्रतीहारपुरोधःप्रासादानां दिग्भागादिकम् ... ,, राजमातृस्वसृमातुलकुमारप्रासादानां दिग्भागादिकम् ... ,, द्विजमुख्यसामन्तकुञ्जरारोहभटपौरजनगृहाणां दिग्भागादिकम् ... ,, सर्वेषां गृहाणां सामान्यविधिः ... २९१ इतरेषां गृहाणां भूषणादिभि राजगृहैः साम्यमाधिक्यं च परिहरेदिति वचनम् ... ,, अवशिष्टस्य भूभागस्य विनियोगः ... ,, ५२. प्रासादजात्यध्यायो द्विपञ्चाशः वैराजविमानसामान्यविधिः ... २९२ वैराजविमानप्रभवाः प्रासादविशेषाः ... २९३ तथाविधा अष्टौ शिखरोत्तमाः प्रासादाः ... ,, वैराजजन्मनां सर्वेषामेषां प्रासादानां सर्वकामफलप्रदत्वकथनम् ... २९४ एष्वन्यजातिदूषितेषु फलम् ... ,, ५३. जघन्यवास्तुद्वाराध्यायस्त्रिपञ्चाशः जघन्यवास्तुद्वारप्रमाणम् ... २९४ तत्र पेयापिण्डादीनां मानम् ... २९५ रूपशाखाखल्वशाखातुङ्गशाखानां मानम् ... ,, तुङ्गाया बाह्यतः क्रियमाणानां शाखानां मानम् ... ,, तलोदयमण्डपादीनां मानम् ... ,, उत्तममध्यमयोः प्रासादयोस्तलमानम् ... ,, कुम्भिकादिषु हीनाधिकमानकल्पननिषेधः ... ,,
३० विषयः पृष्ठम् ५४. प्रासादद्वारमानाद्यध्यायश्चतुष्पञ्चाशः प्रासादद्वारमानम् ... २९६ पेयामानम् ... ” शाखामानम् ... ” उत्तराङ्गमानम् ... ” रूपशाखामानम् ... ” पीठबन्धमानम् ... ” भरणमानम् ... ” कपोतमानम् ... ” रथिकामानम् ... ” द्वारभूषा ... ” कपोतादिविधानम् ... २९७ परिमण्डलीकरणम् ... ” पद्मपत्रिकामानम् ... ” रसनामानम् ... ” जङ्घामानम् ... ” खल्वशाखामानम् ... ” बाह्यशाखामानम् ... ” द्वारशाखानां सङ्ख्या ... ” शाखानां निर्गमविस्तारयोर्मानम् ... ” पिण्डोदुम्बरमानम् ... ” तलन्यासमानम् ... ” सिंहमुखमानम् ... ” त्रिविधं पट्टपिण्डमानम् ... ” हीरग्रहणमानम् ... २९८ कुम्भिकोत्कालकयोर्निवेशनप्रकारः ... ” उत्तरपट्टद्वयोर्मानम् ... ” तदूर्ध्वभागपरिष्करणम् ... ” सप्तानां लुमानां संज्ञाः ... ” तत्र सुम्बिनीनिष्पादनप्रकारः ... ” अन्यासां लुमानां निष्पादनप्रकारः ... २९९ पञ्चविंशतिवितानानां नामानि ... ” कोलादीनां नागबन्धान्तानां सप्तानां वितानानां रूपनिर्माणप्रकारः ... ३०० पुष्पकादीनां विद्युन्मन्दारकान्तानां तेषां रूपनिर्माणप्रकारः ... ३०१
३१ विषयः पृष्ठम् दशच्छाद्योदयाः ... ३०२ सप्त वृत्तच्छाद्योदयाः ... ” छाद्यक्षेत्रानुसारेण कल्प्यानि लुमामानानि ... ३०३ छाद्यलुमानां गण्डिकाच्छेदादिकम् ... ” उत्तमादिप्रासादानां छाद्यनिर्गमाः ... ३०४ सिंहकर्णलक्षणम् ... ३०५ ५५. मेर्वादिशोडशप्रासादादिलक्षणाध्यायः पञ्चपञ्चाशः मेर्वादयः षोडश प्रासादाः ... ३०७ तेषु मेरुलक्षणम् ... ” कैलासलक्षणम् ... ३०८ सर्वतोभद्रलक्षणम् ... ३०९ विमानच्छन्दलक्षणम् ... ३१० नन्दनलक्षणम् ... ३११ स्वस्तिक लक्षणम् ... ” मुक्तकोणलक्षणम् ... ३१२ श्रीवत्सलक्षणम् ... ” हंसरुचकवर्धमानगरुडगजप्रासादानां लक्षणम् ... ३१३ सिंहपद्मकयोर्लक्षणम् ... ३१४ मेर्वादिप्रासादसामान्यविधयः ... ” वलभीप्रासादलक्षणम् ... ३१६ मेर्वादीनां विनियोगः ... ” एषु जगत्यादिकल्पननियमाः ... ” परिवाराणां स्थापनप्रकारः ... ३१७ द्वारमानविधयः ... ३१८ स्तम्भहीरप्रहतुलाधारणकुम्भपद्मादीनां कल्पनम् ... ” रूपशाखादिप्रकल्पनम् ... ३२० ५६. रुचकादिचतुष्षष्टि प्रासादकाध्यायः षट्पञ्चाशः रुचकादिचतुष्षष्टि प्रासादानां साधारणा विधयः ... ३२१ तेषु रुचकादयः पञ्चविंशतिर्ललितप्रासादाः ... ३२२ तेषां सन्निवेशः ... ” सुभद्रादयो नव मिश्रकप्रासादाः ... ” केसर्यादयः पञ्चविंशतिः सान्धारप्रासादाः ... ” लतादयः पञ्च निगूढप्रासादाः ... ३२३
३२ विषयः पृष्ठम् केसर्यादिषण्ढकसङ्ख्या ... ३२३ मेरोर्विनियोगः कर्तृनियमादिकं च ... ३२४ ललितप्रासादेषु रुचकभद्रकहंसानां लक्षणम् ... ३२५ हंसोद्भवप्रतिहंसनन्दनन्यावर्तधराधरवर्धनमानगिरिकूटानां लक्षणम् ... ३२६ श्रीवत्सत्रिकूटमुक्तकोणगजगरुडसिंहाख्यानां लक्षणम् ... ३२७ भवविभवमालाधराणां लक्षणम् ... ३२८ पद्ममलयवज्रकाणां लक्षणम् ... ३२९ स्वस्तिकशङ्खोर्लक्षणम् ... ३३० एषु चतुरश्रतदायतवृत्ततदायताष्टाश्रिप्रासादानां विभागः ... ,, मिश्रकप्रासादेषु सुभद्रादित्रिकूटान्तानां लक्षणम् ... ,, धराधरादिसर्वाङ्गसुन्दरान्तानां लक्षणम् ... ३३१ मिश्रकप्रासादसामान्यलक्षणम् ... ,, सान्धारप्रासादेषु केसरिलक्षणम् ... ,, सर्वतोभद्रलक्षणम् ... ३३२ नन्दननन्दिशालयोर्लक्षणम् ... ३३३ नन्दिवर्धनमन्दिरयोर्लक्षणम् ... ३३५ श्रीवत्सामृतोद्भवयोर्लक्षणम् ... ,, हिमवद्धेमकूटयोर्लक्षणम् ... ३३७ कैलासपृथिवीजयेन्द्रनीलानां लक्षणम् ... ३३८ महानीलभूधरयोर्लक्षणम् ... ३४० रत्नकूटवैडूर्ययोर्लक्षणम् ... ,, पद्मरागवज्रकमुकुटोज्ज्वलैरावतराजहंसानां लक्षणम् ... ३४१ गरुडवृषभमेरूणां लक्षणम् ... ३४३ निगूढप्रासादेषु लताख्यस्य लक्षणम् ... ३४४ त्रिपुष्कराल्यपञ्चवक्त्रचतुर्मुखानां लक्षणम् ... ३४५ नवात्मकप्रासादलक्षणम् ... ३४६ एषु परिवारप्रतिष्ठानियमादिकम् ... ३४८ ५७. मेर्वादिविंशिकाध्यायः सप्तपञ्चाशः अन्ये श्रीधरादयश्चत्वारिंशदुत्कृष्टप्रासादाः तेषां विनियोगश्च ... ३५० नन्दनादयो दश मिश्रकप्रासादाः ... ३५१ तेषु श्रीधरलक्षणम् ... ,, हेमकूटलक्षणम् ... ३५४ सुभद्रलक्षणम् ... ३५७ रिपुकेसरिलक्षणम् ... ३६०