सार्थ तुकाराम गाथा (मराठी अभंग व भावार्थ)

सार्थ तुकारामगाथा ७७ शब्दार्थ व टीपा - वाइला-वाजविला, गोवो-गुतवण, सादावीत-सावध करीत अर्थ - चला, याज सर्वजण वृंदावनातील सोहळा पाहण्यासाठी जाऊ या १ या ठिकाणी श्रीकृष्ण मुरली वाजवीत आहे ती आपल्या कानी येईल चला, मला काही धीर निघत नाही, माझे चित्त आज भारी चंचल झाले आहे २ जे हातात काम धरले असेल ते टाकून द्या त्यात मग गुंतवू नका कारण, श्रीकृष्णास भेटण्याची हीच एक वेळ आहे ३ त्या श्रीकृष्णाला पाहताच डोळे निवतील घरची माणसे यासाठी काही वेडेवाकडे बोलतील तर ते सहन करू ४ कारण कृष्णाच्या भेटीआड जे येईल ते काही मला आवडणार नाही त्याच्या भेटीविषयी लाज कसली? या लाजेसबंधीच माझे मन उदास झाले आहे मी लज्जेची पर्वा करणार नाही ५ तुकाराम महाराज म्हणतात, एकमेकींना सावध करीत त्या सर्व एका मेळ्याने श्रीकृष्णाकडे निघाल्या त्या श्रीकृष्णाने आपल्या ठिकाणी त्यांना तन्मय करून सोडले आहे ६ फुगड्या-अभंग २ १५० फुगडी फू फुगडी घालितां उघडी राहे । लाज साडोनि एक एकी पाहे ॥ १ ॥ फुगडी गे अवघें मोडी गे । तरोच गोडी गे संसार तोडी गे ॥ २ ॥ मागें जें शिकली होतीस पोटीं । तेंचि विचारूनि आता उच्चारी ओठीं ॥ ३ ॥ त्रिगुणाची वेणी तुझे उडते पाठीं । सावरूनि घरी घाली मूळबदीं गाठी ॥ ४ ॥ आगळें पाऊल जिके एकाएक । पावसी मान हे मानवती तिन्ही लोक ॥ ५ ॥ तुका म्हणे तुजमजमध्यें एक भाव । सम तुके बार घेऊ पावो उच्च ठाव ॥ ६ ॥ शब्दार्थ व टीपा - मूळबद-योगातील एक क्रिया, टाचेने गुदद्वार दाबून, संकोचित करून अपानवायूची गती वरच्या दिशेस करणे, तुके-वजनाने, बार-खेप अर्थ - प्रपंचरूपी फुगडी घालीत असताना तू बाह्य वस्तूंविषयी कसलीही ममता न धरता निसंग होऊन उघडी राहा सर्व प्रकारची लाज सोडून त्या एका परमेश्वराकडे एकरूपतेने तू पाहा १ या फुगडीच्या नादाने तू प्रपंचातील बाह्य उपाधी साऱ्या मोडून टाक, संसारातील बाह्य गोष्टींचा संग सोडलास तरच या फुगडीची गोडी तुझ्या ध्यानात येईल २ मागे अध्यस्त असताना जो एकात्मतेचा भाव तू शिकली होतीस तो तुझ्या जवळ होताच, त्याचाच विचार करून आपल्या ओठातून तू उच्चार कर ३ ही फुगडी खेळताना त्रिगुणाची वेणी तुझ्या पाठीवर एकसारखी उडत असते, ती नीट सावरून धर यासाठी योगमार्गातील मूळबदादि क्रिया कराव्या लागल्या तरी तू कराव्यास ४ या फुगडीच्या खेळातील तुझे एक पाऊल पुढे पडेल तसे तू जिंकून घेशील एकरूप होण्यात तुला यश मिळेल तुला मान मिळेल तिन्ही लोक तुला मान देतील ५ तुकाराम महाराज म्हणतात, देवा, तुझ्या माझ्या- मध्ये एकच आत्मरूप भाव आहे या खेपेस आता अशा आत्मरूपाची अनुभूती घेऊन तुझ्या बरोबरीने आम्ही उंचावले जाऊ ६ १५१ फुगडी फू सवती माझे तू । हागुनि भरले धू तुझ्या ढुंगा तोंडावरि थू ॥ १ ॥ फुगडी घेता आली हरी । ऊठ जावो जगनोवरी ॥ २ ॥ हात पाय बेंबळ जाती । दुगण घोळिता लागे माती ॥ ३ ॥ सात पाच आणिल्या हरी । याचुनी काय तगसी पोरी ॥ ४ ॥ सरला दम पांगले पाय । आझुनि वरी घोळिसी काय ॥ ५ ॥ तुका म्हणे आझुन तरी । सांगितले ते घडडी करी ॥ ६ ॥ शब्दार्थ व टीपा - हरी-पराभव, जगनोवरी-जगाशी सबंध ठेवणारी नवरी, बेंबळ-ढिले, सात-सप्त धातू, पाच-पंचमहाभूते.