सार्थ तुकाराम गाथा (मराठी अभंग व भावार्थ)

८४ सार्थ तुकारामगाथा अर्थ :- या गोपाळांत जे भित्रे होते ते पळून गेले. पण त्याची फार फसवणूक झाली. कारण त्यांना स्वसुख मिळाले नाही. १ हा श्रीहरी उंचावरली शिकी उतरवीत आहे; तुमचे प्रारब्ध, क्रियमाण व संचित कमी करीत आहे. अशा प्रसंगी जे धीट होते ते भूमीवर पाय भक्कम ठेवून उभे राहिले. त्यांनी दह्यादुधांचे सेवन केले. २ आणि जे आपल्याच शहाणपणाच्या विचारात सापडले ते बिचारे रिकामेच, प्रभुकृपेविनाच तसेच राहिले. ३ तुकाराम महाराज म्हणतात, या श्रीहरीच्या पायांशी लागा रे गोपाळांनो, पुनः या ठिकाणी कधी याल? आताच चांगली संधी आहे. ४ १६५ धाले मग पोट । केला गड्यांनीं बोभाट ॥ १ ॥ ये रे ये रे नारायणा । बोलों अबोलण्या खुणा ॥ २ ॥ खांद्यावरी भार । तों झिजती बहु फार ॥ ३ ॥ तुकयाच्या दातारें । नेलीं सुखी केलीं पोरें ॥ ४ ॥ शब्दार्थ व टीपा :- धाले-संतुष्ट झाले, बोभाट-आरडाओरडा, अबोलण्या-अनिर्बचनीय, बोलता न येणाऱ्या. अर्थ :- सर्व दहीदूध खाऊन झाल्यावर गोपाळ संतुष्ट झाले मग त्यांनी प्रभूच्या नावाने एकच आरडा- ओरडा केला, १ ते म्हणू लागले 'नारायणा, तुम्ही या ना. लवकर या, काही न बोलण्यासारख्या किंवा ज्याचे वर्णन करता येणार नाही अशा काही गोष्टी बोलू ना.' २ ज्यांच्या खांद्यावर पोषणाचे ओझे फार आहे त्यांना फारच त्रास झालेला असतो. ३ तुकाराम महाराज म्हणतात, या श्रीहरीने आपल्याबरोबर जे गोपाळ नेले ते सर्व सुखी करून सोडले. ४ १६६ पाहाती गोळणी । तंव पालथी दुधानी ॥ १ ॥ म्हणती नंदाचिया पोरें । आजि चोरी केली खरें ॥ २ ॥ त्याविण हे नासी । नव्हे दुसरिया ऐसी ॥ ३ ॥ सवें तुका मेळा । त्याणें अगुणा आणिला ॥ ४ ॥ शब्दार्थ व टीपा :- दुधानी-दुधाचे भांडे, नासी-नासाडी, अगुणार-दुर्गुणी, अतिशय गुणी, किंवा गुणातीत अर्थ - दुसऱ्या दिवशी गोकुळातील गोळणी उठून पाहतात तो दुधाची सर्व भांडी पालथी झालेली त्यांना दिसली. १ त्या म्हणू लागल्या आज त्या नंदाच्याच पोराने चोरी केलेली दिसते. २ त्याच्याशिवाय दह्या-दुधांची ही अशी नासाडी दुसरे कोण करणार ? ३ तुकाराम महाराज म्हणतात, त्याच दुर्गुणी किंवा अतिशय गुणी या गुणातीत अशा नंदाच्या पोराने गोपाळाचा मेळा आणून हे कर्म केले असावे. ४ १६७ आतां ऐसें करूं । दोघां धरूनियां मारूं ॥ १ ॥ मग टाकती हे खोडी । तोंडीं लागली ते गोडी ॥ २ ॥ कोडूं घरामधीं । न बोलोनि जागों बुद्धी ॥ ३ ॥ बोलाबितो देवा । तुका गडियांचा मेळावा ॥ ४ ॥ शब्दार्थ व टीपा :- खोडी-सवय अर्थ -ह्या गोळणी मग म्हणू लागल्या, आता आपण असे करू, त्या श्रीकृष्णाला व त्याच्या साथिदाराला दोघांनाही धरून चांगला मार देऊ. १ तेव्हाच त्यांची चांगली खोड मोडेल, सवय नाहीशी होईल, त्यांच्या तोंडाला या दुधाची गोडी लागली आहे ती दूर होईल. २ किंवा त्यांना या आपल्या घरात कोंडून ठेवू, हृदयात बंदिस्त करून ठेवू, न बोलताच बुद्धी जागी ठेवून त्याला पकडू ३ तुकाराम महाराज म्हणतात, त्या श्रीहरीस व त्याच्या सवंगड्यांच्या मेळाव्यास बोलवावे व शिक्षा करावी असे त्या गोळणींनी ठरविले. ४