सार्थ तुकाराम गाथा (मराठी अभंग व भावार्थ)

२९४ सार्थ तुकारामगाथा होतोस ८ तुकाराम महाराज म्हणतात, देवा, अशी तुझी कीर्ती साऱ्या त्रिभुवनात पसरली असून तुझा महिमा वेदवाणीसही वर्णन करता येत नाही ९ विवरण - देव आपल्या भक्ताचा सांभाळ किती चतुराईने व तत्परतेने करतो याविषयी तुकारामबुवांनी या ठिकाणी एक लहानशी कथा सांगितली आहे एकाद्या कलात्मक कथेचे सारे गुण या कथेत एकवटलेले दिसतात दोन पक्षी, त्यांची लहान पिले, त्यांच्यावर एकाच वेळी आलेले दुहेरी संकट खालून पारध्याचा बाण, वरून बहिरी ससाणा , मग त्यांनी परमेश्वराचे केलेले स्मरण, आता हे पक्षी व त्यांची पिले यांचे प्राण वाचणार तरी कसे ही आपली अभंग वाचतानाची चिंता - या सर्व पार्श्वभूमीवर सर्पाचे रूप धारण करून आपल्या भक्तांना वाचविले हे आपणास समजून मनास एक प्रकारचा संतोप वाटतो देवाची प्रार्थना करणारे लहान पक्ष्याप्रमाणे का जीव असेनात, पण त्यांना न्याय मिळतो हा केवढा दिलासा बुवांनी या अभंगात माणसास दिलेला आहे ! ६०८ नाहीं दुकळलो अन्ना । परि या मान जनार्दना ॥ १ ॥ देव केला सकळसाक्षी । काळीं आणि शुक्लपक्षीं ॥ २ ॥ भोगी भोगविता । बाळासवे तोचि पिता ॥ ३ ॥ कर्म अकर्म जळाले । प्रौढें तुका ते उरले ॥ ४ ॥ शब्दार्थ व टीपा - दुकळलो-महागला काळीं-कृष्णपक्षात अर्थ - देवा, मी काही मागायला तुझ्याकडे आलो आहे याचा अर्थ असा नव्हे, की मी अन्नाला महागलो आहे तुला जनार्दनास मान द्यावयाचा, याच हेतूने मी तुजकडे आलो आहे १ देवा मी तुला सर्व काळी साक्षी केला आहे शुक्लपक्षातच नव्हे, तर कृष्णपक्षातही मी तुला साक्षी केले आहे २ आपल्या मुलांना जो भोग घेण्यास शिकवितो, व जो स्वतःही भोगतो, तोच खरा पिता समजावा ३ त्याप्रमाणे देवा, आमचे कर्म, अकर्म या विषयांचा विचार नष्ट करून जे प्रौढ व टिकण्यासारखे आहे तेवढ्याचा आपण विचार करू, असे तुकाराम महाराज म्हणतात ४ नाटाचे—अभंग ६३. ६०९ प्रथम नमन तुज एकदंता । रगों रसाळ वोडवीं कथा । मति सोरस करीं प्रबळता । जेणे फिटे आता अंधकार ॥ १ ॥ तुझिये कृपेचे भरिते । आणीक काय राहिले तेथें । मारग सिद्धाच्यानि पथें । पावविसी तेथें तूंचि एक ॥ २ ॥ आरंभा आदि तुझें वदन । सफळ करिता कारण । देव ऋषि मुनि आदिकरुन । ग्रंथ पुराण निर्माणी ॥ ३ ॥ काय वर्णूं तुझी गती । एवढी कंची मज मती । दिनानाथ तुज म्हणती । करीं सत्य वचन हेंचि आपुले ॥ ४ ॥ मज याहावता मायेच्या पुरीं । बुडता डोहीं भवसागरीं । तुज याचुनि कोण तारी । पाय झडकरी तुका म्हणे ॥ ५ ॥ शब्दार्थ व टीपा - एकदंत-एक दात असणारा गणपती वोडवीं-निर्माण कर अर्थ - एकदंता, गणपते तुझा प्रथम नमस्कार करतो तुझ्या कृपेने तू रसाळ अशा कथा निर्माण कर माझी बुद्धी प्रसादयुक्त व प्रबळ करून तिच्यामुळे अज्ञानाचा अंधार दूर होईल असे कर १ एकदा तुझी कृपा पूर्णपणे भरून आली की, मग मला काय कमी आहे ? मोठ्या सिद्धांच्या पथांनीही तूच प्राप्त आहेस २ सर्व कार्यांच्या