सार्थ तुकाराम गाथा (मराठी अभंग व भावार्थ)

शब्दार्थ व टीपा - वेवसाव-व्यवसाय उद्योग दरुषण-दर्शन, काया-शरीर, जुगादिचे-अनेक युगाचे, न सुटे-सोडणार नाही, न खवों-लागू नकाम, दिठो-दृष्ट

अर्थ - देवा, आजपर्यंत जो व्यवसाय किंवा उद्योग मी केला तो खरा झाला, फळास आला कारण ज्याचे मी जन्मभर चिंतन केले, त्याचेच स्थान मला प्राप्त झाले आता तुमच्या पायी माझा भाव दृढ राहिला आहे तेथेच मला विश्रांती मिळाली आहे १ मला हा फायदाच ढळून आज झालेला दिसतो तुमच्या प्राप्तीने सारा त्रास दूर झाला असून, तुमच्या दर्शनामुळे मला आता जन्ममरणाची भीती उरलेली नाही २ बरे झाले देवा, या ठिकाणी येऊन पोचलो याच पायाशी माझे सर्व पूर्वकर्मांचे पुण्य साठविलेले होते कारण या स्थानाच्या प्राप्तीमुळे माझा देह- भाव पूर्णपणे पालटून गेला त्यावर प्रत्यक्ष परब्रह्माची छाया पडून ते ब्रह्मरूपच होऊन गेले ३ हे धन मी जे एकदा मिळविले आहे, ते कधी न विसजारे असून ते आनंदरवरूपाचे आहे अमूर्त असणारा हा मधुसूदन मूर्तरूपास येऊन येथे उभा आहे त्याची एकसारखी पावले पाहून मी संतुष्ट झालो आहे ४ अनेक युगांचे हे नाणे जुने असून पुष्कळ दिवसांचे हे ठेवण आहे. पण याची पारख करणाराच कुणी नव्हता म्हणून याचा ठावठिकाणा कुणास सापडला नाही तो सर्वज्ञ असल्याने नीट पारख्यावाचून तो कुणाला मिळण्यासारखा नव्हता ५ पण आता हा मला माझ्या जीवासाठी प्राप्त झाला आहे याच्या पायांस पडलेली मिठी मी आता कधी सोडणार नाही तुकाराम महाराज म्हणतात, हे जगजेठी, मी फार दमलो आहे रे मला दुसऱ्या कुणाची दृष्ट होईल असे तू करू नकोस ६

६१३ मी तव अनाथ अपराधी । कर्महीन मतिमदबुद्धी । तुज म्या पाठविलें नाहीं कधौँ । वाचे कृपानिधी मायबापा ॥ १ ॥ नाहीं ऐकिले गाइले गीत । धरिली लाज साडिलें हित । नायडे पुराण बैसले सत । केली बहुत परनिंदा ॥ २ ॥ केला करविला नाहीं उपकार । नाहीं दया आली पीडिता पर । करूं नये तो केला व्यापार । वाहिला भार कुटुंबाचा ॥ ३ ॥ नाहीं केले तीर्थाचें भ्रमण । पाळिला पिंड करचरण । नाहीं सतसेवा घडले दान । पूजावलोकन मूर्तीचें ॥ ४ ॥ असगसग घडले अन्याय । बहुत अधर्म उपाय । न फळे हित करावे ते फाय । नये बोलू आठवू तें ॥ ५ ॥ आप आपण्या घातकर । शत्रु जालो मी दावेदार । तूं तव कृपेचा सागर । उत्तरीं पार तुका म्हणे ॥ ६ ॥

शब्दार्थ व टीपा - नावडे-आवडत नाही पिंड-शरीर

अर्थ - देवा मी अनाथ असून तुझे अनेक अपराध करणारा आहे मी कर्महीन असून माझी बुद्धी अगदी मद आहे माझ्या वाणीने हे कृपेच्या सागरा, मायबापा मी कधीही तुझी आठवण केली नाही १ कधी तुझे नाम ऐकिले नाही, कधी गाइले नाही या बाबतीत मी लाज धरून आपले स्वतःचे हित सोडून दिले मला पुराण ऐकत बसणारे संत कधी आवडले नाहीत मी आजवर पुष्कळ वेळा दुसऱ्याची निंदा केलेली आहे २ मी स्वतः कधी दुसऱ्यावर उपकार केला नाही कधी कुणास करू दिला नाही दुसऱ्यास दुख होताना माझ्या चित्तात कधी दया आली नाही जो उद्योग वा व्यवहार करू नये तो मी करीत आलो आहे मी केवळ कुटुंबाचा भार व्यर्थ धारण केला ३ मी कधी तीर्थयात्रेस गेलो नाही, हातापायासकट या देहाचेच केवळ पोषण मी केले मला कधी संतसेवा घडली नाही, की कधी दान मी केले नाही कधी देवा तुमच्या मूर्तीस डोळे भरून पाहून तिची पूजा केली नाही ४

तु गाथा ३८