सार्थ तुकाराम गाथा (मराठी अभंग व भावार्थ)

सार्थ तुकारामगाथा ४११ त्यांचिया अन्यायें भोगा माझें अंग । सकळ ही लाग द्यावा लागे ॥ ३ ॥ नाहीं कोठें स्थिर राहो दिलें क्षण । आजिवरी सिण पावलो तो ॥ ४ ॥ वेगळाळ्या खोडी केली तडातडी । सांगावया घडी नाहीं सुख ॥ ५ ॥

• निरवूनि तुका चालिला गोवारें । देवापाशीं भार सांडवूनि ॥ ६ ॥ शब्दार्थ व टीपा - पन्हेरा-सवध, गोवारें-समुदाय अर्थ - देवा, हे एक बरे झाले बाहेर धावणारी इंद्रिये आत मुरडून ज्याची त्याची आपापल्या घरात येऊन मुरडून राहिली या ओढाळ इंद्रियाचा सवय आता सुटला १ याचा सांभाळ करता करता मला फार दुःख झाले. पण आता त्याच्याबद्दल असणाऱ्या लाभाचे अथवा लोभाचे तोंड काळेच झाले असे समजा ना २ या इंद्रियांनी जर काही अन्याय आता केला तर, त्या अन्यायाची फळे मला शरीरावर भोगावी लागत असत ३ या इंद्रियांनी मला कुठेही एक क्षणभरसुद्धा स्थिर राहू दिले नाही याच्या नादाने आजपर्यंत फारच क्षीण मला झाला ४ या इंद्रियाच्या निरनिराळ्या खोडींपायी माझी व ईश्वराची ताटातूट अनेकदा झाली सांगण्यासारखे सुख यानी मला एक क्षण- भरही दिले नाही ५ तुकाराम महाराज म्हणतात, मी आता या इंद्रियाचा समुदाय देवापाशी सोपवून, त्याच्यावर याचा भार टाकून निघालो आहे ६ ८८८ न करावी आता पोटासाठीं चिंता । आहे त्या संचिता माप लावू ॥ १ ॥ दृष्टि ते घालावी परमार्थाठायीं । क्षुल्लका उपांयीं सिण जाला ॥ २ ॥ येथें तब नाहीं घेइंजेसे सवे । काही नये जीवे येचो मिथ्या ॥ ३ ॥ खडणेचि नव्हे उद्वेग वेरझारीं । बापुडे संसारीं सदा असो ॥ ४ ॥ दोवटा पावती नावेचे बैसणे । भुजाबळें कोणे कष्टी व्हावे ॥ ५ ॥ तुका म्हणे आता सकळांचे सार । करावा व्यापार तरी ऐसा ॥ ६ ॥ शब्दार्थ व टीपा - भुजाबळे-हाताच्या वळान अर्थ - आता पोटासाठी चिंता करण्याची जरूरी नाही जे अन्नधान्य जवळ आहे, तेच पुरवून पुरवून खाऊ १ आपली दृष्टी परमार्थाच्या विचारात गुंतवावी, उगाच बाकीच्या क्षुल्लक उपायाचा त्रास कशाला घ्यावा ? २ काही येथून आपल्याबरोबर घ्यावे असे नाही खोट्या लाभासाठी आपल्या जीवाची शक्ती कशाला खर्च करायची ? ३ आपल्या चिंतेने जन्ममृत्यूच्या खेपात काही कधी खड पडणार नाही आम्ही संसारात नेहमीच गुरफटून दीन झालेलो आहोत ४ पण शेवटी या भवसागरावरील नौवेत बसलो आहोत ती प्रयास शेवटपर्यंत सुखरूप करणारी असताना तिच्या गतीसाठी उगाच आपल्या हाताचे बळ कशासाठी खर्च करायचे ? ५ तुकाराम महाराज म्हणतात सर्वांचे सार जे असेल तेच आता आपण करीत असावे ६ ८८९ आमच्या हे आले भागा । जिव्हार या जगाचे ॥ १ ॥ धरूनिया ठेलो जीवे । बळकट भावे एकविध ॥ २ ॥ आणूनिया केला रूपा । उभा सोपा जबळी ॥ ३ ॥ तुका म्हणे अवित्त केला । खालीं आला वचनें ॥ ४ ॥ शब्दार्थ व टीपा - जिव्हार-अन्न वरण अर्थ - सर्व जगास अंतःकरणरूपाने असणारा हा विठ्ठल आमच्या वाट्याला आला आहे १ यास मी आपल्या जीवात मोठ्या थळकट भावाने धारण करून ठेवले आहे २ या निर्गुण निराकारास आम्ही सगुण रूप देऊन नीट आकारात आणले ३ तुकाराम महाराज म्हणतात, मीच त्याला आपल्या स्वाधीन केला असून आपल्या प्रेमळ वचनामुळे तो आपल्या उच्च स्थानापासून खाली उभा आहे ४