सार्थ तुकाराम गाथा (मराठी अभंग व भावार्थ)

सार्थ तुकारामगाथा ४१५ शब्दार्थ व टीपा :- धोजें-सरळपणाने, व्याली-बाळंत झालेल्या स्त्रीस, आराले-शांत. अर्थ -असा पंथ चालावा की, जेथे आपणास पोचावयाचे आहे, तेथे तो घेऊन जाणारा असावा. या ठिकाणी एकदा पोचल्यावर मग पूर्वीच्या ऐकलेल्या वाटा व्यर्थ होऊन जातात. १ मी पाया पडून सांगत आहे, ते गोष्ट सरळ मनाने ऐका ना तेथे निश्चितपणे जाण्यासाठी भक्तिमार्गाचीच वाट निश्चित नाही का? २ जी बाळंतीण आहे, तिला आपला अनुभव कुमारिकेस काही कधी सांगता येणार नाही. ३ तुकाराम महाराज म्हणतात, येथे मन शांत पाहिजे, कारण बिंबाचे रूप स्वच्छ भासावयास हवे. ४ ९०० काय नाहीं लवत झाडें । विसरे वेडें देहभाव ॥ १ ॥ जया न फळे उपदेश । धस ऐसा त्या नांवें ॥ २ ॥ काय नाहीं असत जड । दगड तो अबोलणा ॥ ३ ॥ तुका म्हणे कुचर दाणा । तैसा म्हणा १ डेंग हा ॥ ४ ॥ शब्दार्थ व टीपा :- धस-अविचारी, मद बुद्धीचा, कुचर-न शिजणारा, डेंग-मूर्ख. अर्थ - वारा आल्यावर झाडे काय लवत नाहीत ? वेडा मनुष्य आपल्या देहाचे हावभाव काय विसरत नाही ? १ ज्याला चांगला उपदेश रुचत नाही, त्याला मद बुद्धीचा, अविचारी म्हणतात. २ दगड हा न बोलणारा जड असत नाही काय ? ३ तुकाराम महाराज म्हणतात, अन्नात न शिजणारा एखादा टणक दाणा असतो, त्याप्रमाणे हा मूर्ख मनुष्य या भक्तिमार्गाच्या विचारात समरस न होणाराच असतो ४ ९०१ देखीचा दिमाख शिकोनियां दावी । हिऱ्या ऐसी केवीं गारगोटी ॥ १ ॥ मर्यादा ते जाण अरे अभागिया । देवाच्या ऐसिया सफळ मूर्ति ॥ २ ॥ काय पडिलेंसी लटिक्याचे भरी । बोंधाळुनि थोरी परती सांडीं ॥ ३ ॥ तुका म्हणे पुढें दिसतसे घात । करितों फजित म्हणउनी ॥ ४ ॥ शब्दार्थ व टीपा :- देखीचा-दुसऱ्याचे पाहून, थोरी--थोरवी. अर्थ - दुसऱ्याचे पाहून काही दिमाख किंवा डौल दाखविला तरी तो काही खरा नव्हे. गारगोटचा कितीही झाल्या तरी हिऱ्यासारख्या कशा होतील ? १ अरे, अभाग्या, तू नीट मर्यादा जाणून ऐस ना. सर्व भूतमात्र हे त्या देवाच्या मूर्तीच आहेत, हे नीट समजून घे. २ उगाच खोट्या भरोस पडू नकोस व स्वतःच्या ठिकाणची थोरवी थोडी दूर सारून ठेव. ३ तुकाराम महाराज म्हणतात, मला पुढे तुझा घात दिसत आहे. म्हणून मी तुला फजीत करून पाहात आहे. ४ ९०२ संसाराचा माथां भार । कांहीं पर न ठेवीं ॥ १ ॥ भक्तीची ते जाती ऐसी । सर्वस्वासा मुकावें ॥ २ ॥ भिक्षा आणि बेवसाय । कसा करितो गाढव ॥ ३ ॥ करुनि वस्ती बाजारीं । म्हणवी फास्या निस्पृही ॥ ४ ॥ प्रसादा आडुनि कवी । केलें तुप पाणी तेवीं २ ॥ ५ ॥ तुका म्हणे होईं शूर । किंवा निसुर मजूर ॥ ६ ॥ शब्दार्थ व टीपा :- निसुर-निवळ. अर्थ :- संसाराचे ओझे माथ्यावर असले की, मग पलीकडे काही उरतच नाही १ या भक्तीची जातच अशी आहे की, तिच्यासाठी सर्वस्वात्या मुकावे लागते. २ वैराग्यासाठी भिक्षा मागायची असेल तर, तिची व १ जाणा, २ जेवी.