सार्थ तुकाराम गाथा (मराठी अभंग व भावार्थ)

प्राप्तीसाठी करावीत असे कुणी बोलूसुद्धा नये ३ तुकाराम महाराज म्हणतात, ज्याचे आईबाप शुद्ध आहेत, तोच माझ्या या वचनापासून सुखी होईल ४

विवरण - वारकरी पंथात इतर साधनांपेक्षा व्यार्त्तीर्तन, भजन व प्रभूचे सतत नामस्मरण याचंच महत्त्व आहे श्रीहरीचे नाम हे एक महत्त्वाचे साधन सर्वच साधुसंतानी सांगितले आहे या नामाची महती ज्ञानेश्वरनाम- देवापासून तुकारामबुवापर्यंत सर्व संतानी एकमुखाने गायिली आहे ' नाम हैं मगळ अच्युताचे ', ' नित्यनाम याचे तोचि एक धन्य ' ' नामाचेनि बळें तरिजे संसार ' इत्यादी ओळींतून निवृत्तीनाथानाही नामाचेच माहात्म्य सांगितले आहे ' सकाळ मंगळनिधी । श्रीविठ्ठलाचे नाम आधी ' या भाषेत श्रीज्ञानदेवानी या नामाचा गौरव केलेला आहे ' सार सार सार विठोबा नाम तुझें सार ' असे दुसऱ्या एका अभंगात त्यानी म्हटल आहे नामदेव महाराज हे तर नामाचेच देव त्याच्या शेकडो अभंगातून नामाचे माहात्म्य परोपरीने वर्णन केल आहे ' नाम हे अमृत भक्तांसी लाधले', ' नाम तेंवि रूप रूप तैंचि नाम ', ' साधनात सोपें नाम हे केवळ । यावीणसकळ सीण वाया ', ' नाम फुकाचे घोषट । नाम घेता न लगे कष्ट ' अशा अनेक वचनातून नामदेवानी नामाचे महत्त्व सांगितल आहे एकनाथ- तुकाराम यानीही याच नामाच्या साधनाचा प्रसार केला आहे

१२०७ सुखें होतो कोठें घेतली सुती । बाधविला गळा आपुले हातीं ॥ १ ॥ काय करूं बहु गुंतलो आता । नये सरता मागें पुढें ॥ २ ॥ होते गाठी ते सरले येता । आणीक माथा ऋण जाले ॥ ३ ॥ सोकरिलियाविण गमाविले पिक । राडापोरे भिके लावियेलों ॥ ४ ॥ बहुतांचीं बहु घेतलीं घरें । न पडे पुरे कांहीं केल्या ॥ ५ ॥ तुका म्हणे काहीं न धरावी आस । जावे हे सर्वस्व टाकोनिया ॥ ६ ॥

शब्दार्थ व टीपा - सुती-लाभ, सोकरिलियाविण-राखल्याशिवाय

अर्थ - खरे म्हणजे मी अव्यक्तातच सुखी होतो पण कशी या प्रपंचाची व देहादी वृत्तींची गाठ पडली व लोभ जडला, कुणास माहीत, मी त्यात गुंतूनच राहिलो आपल्याच हातानी मी माझा गळा या लौकिक व्यवहारात गुंतवून टाकला १ आता काय करू ? मो फारच गुंतत चाललो हो मला आता मागेपुढे सरकण्यादीही काही सोय राहिलेली नाही २ माझ्याजवळ काही थोडी बहुत पुण्याई होती, पण ती येथे जन्म पावताच संपली आणि या प्रपंचाचे भले मोठे ऋण मात्र माझ्या डोक्यावर झाले ३ या प्रपंचरूपी अथवा देहरूपी शेताची राखण न केल्यामुळे मी सर्वच पीक गमावले व त्यामुळे राडापोरांना भिकेस लावले ४ मी पुष्कळाची घरे व्यर्थ खटपट करून घेतली, पण ती हाय काही मला पुरी पडेना ५ तुकाराम महाराज म्हणतात, आता मात्र कशाचीच आशा न धरिता हे सर्व येथेच सोडून कुठे तरी निघून जावे असे वाटते ६

१२०८ न मनाये तैसे गुरूचे वचन । जेणें नारायण अंतरे तें । आड आला म्हून फोडियेला डोळा । वळिनें आंधळा शुक केला ॥ १ ॥ करो देव तरी काय नव्हे एक । का तुम्ही पृथक सिणा वाया ॥ २ ॥ उल्लंघूनिया भ्रताराची आज्ञा । अन्न ऋषिपत्न्या घेउनि गेल्या ॥ अवघेचि त्याचे देये केले वाज । धर्म आणि लाज राखियेली ॥ ३ ॥ पितियासी पुत्रें केला वैराकार । प्रल्हादें असुर मारविला ॥ बहुत विघ्नें केलीं तया आड । परि नाहीं वैवाड सांडियेला ॥ ४ ॥