सार्थ तुकाराम गाथा (मराठी अभंग व भावार्थ)

सार्थ तुकारामगाथा ६९ आपल्या गोपाल मित्राबरोबर आनन्दगत वहून बालचात्री मौज लुटलो असे मागतात येथील मंदिरात यशोदेची दधिमथनाची जागा, मुसळ, जाते असा सखारही दाखविला जातो मंदिराच्या पूर्वेस असलेल्या पटांगणात आषाढ व वात्तिक शु. १५ स काल्याचा थाट होतो येथील काल्याचा प्रसाद घेतल्याशिवाय न परतण्याचा कित्येक वार- कऱ्याचा प्रघात आहे कृष्णावतारी झाल्या या बालगोलाचे कौतुक भक्तिप्रेमाच्या पोटी अजूनही ताजे टवटवीत असे आहे १४० अजुनि का थोर पोरा न म्हणसी फिर । धरुनिया धीर लाजे बुर निघाला ॥ १ ॥ मोकळा होतासि का रे पडिलासि डाईं । वरिलाचा भार आता उतरेसा नाही ॥ २ ॥ मेळवूनि मेळा एकाएकी दिली मिठी । कवळिले एक बहु बैसविली पाठी ॥ ३ ॥ तळील ते वरी वरील ते येते तळा । न सुटे तोयरी येथे गुंतलिया खेळा ॥ ४ ॥ सांडिता ठाव पुढे सैल धरी हात । चढेल तो पडेल ऐसी ऐका रे मात ॥ ५ ॥ तुका म्हणे किती आवरावे हात पाय । न खेळावे तोच बरें वरी न ये डाय ॥ ६ ॥ शब्दार्थ व टीपा -थोर-पुर, फिर-बरोबर, बुर-भुसा, डाय-डाव अर्थ - अरे गृहस्था, जन्ममृत्यूच्या चक्रात इतक्या चकरा मारल्यास तरी अजून 'पुरे' कसे म्हणत नाहीस ? सशोधाने धैर्य धरून तू राहिलास तरी त्यामुळे तुझा भुसा निघाला असेल फार ताप झाला असेल १ चागला देहादिकाच्या व त्रिगुणाच्या बंधनातून प्रथम मोकळा होतास, मग या या प्रपंचाच्या डवात का पडलास ? आता प्रपचाचा हा भार तुझ्या डोक्यावर आहे तो खाली कसा उतरणार ? २ पचमहाभूताचा मेळा मिळवून आत्म्याने शरीराला मिठी दिल्यामुळे अनेक विकाराने ओझे आता पाठीवर येऊन बसले आहे ३ या प्रपचाच्या खेळात आता काही पुण्यकर्म करून खालचे थर येतील, दुष्ट कर्मादिकामुळे वरचे तळाशी येतील, पण येथील खेळात जोपर्यंत ते गुंतले आहेत तोपर्यंत त्याची पूर्ण सुटका मात्र होणार नाही ४ हा प्रपचरूपी डाव सोडून देताना हात सैल धर, जो चढेल तो पडेल अशी गोष्ट ध्यानात असू द्या ५ तुकाराम महाराज म्हणतात, हा देहबुद्धी धारण करून प्रपंचाचा डाव खेळावा तरी किती ? देहात्मबुद्धी वृथा धारण करून हा डाव न खेळणेच अधिक बरे कारण मग अगावर डाव तरी येणार नाही ६ कोडें-अभंग २ १४१ कोडें रे कोडें ऐका हें फोडें । उगवूनि फार राहे गुतोनिया थोडें ॥ १ ॥ पुसतसे सागा मी हे माझें ऐसे काई । रूसू नका नुगवे तो झवे आपुली आई ॥ २ ॥ सांगतो हैं मूळ काही न धरावी खती । जाले जीवो मेले मरो प्रारब्धा हातीं ॥ ३ ॥ तुका म्हणे अभिमान साडावा सकळी । नये अगावरी वाया येऊ देऊ कळी ॥ ४ ॥ शब्दार्थ व टीपा -उगवून-स्पष्ट होऊन सुगवे-समजणार नाही, कळी-लचाड अर्थ - एक कोडे आहे माझे ऐकता का ? त्याचे उत्तर सांगता का ? ते स्पष्ट होणारे फार असून गुप्त असे थोडेच आहे १ रागावू नका, पण ज्याला हे कोडे सुटणार नाही तो आपल्या आईशी सबंध ठेवणारा होईल मी व माझे असे हे काय आहे ? या प्रश्नाचे उत्तर हवे २ मी एक महत्त्वाची गोष्ट सांगतो ती अशी की तुम्ही कसलीच चिंता करू नका हा देह प्रारब्धामुळे जन्मास येतो, मरण पावतो, त्याच्या जन्माचा या मरणाचा विचार तुम्ही कशास करता ? ३ तुकाराम महाराज म्हणतात, देहात्म बुद्धीचा हा सर्व अभिमान तुम्ही सोडून द्यावा कोणत्याही विकाराचे लचाड तुमच्या अगावर येऊ देऊ नका ४