सात्वत संहिता (पाञ्चरात्र आगम - भगवान् सङ्कर्षण-नारद संवाद सान्वय सटीक)

४२ सात्वतसंहिता त्रयोविंशतिभिर्वर्णैरुपैतो ह्येष मन्त्रराट् ॥ ४४ ॥ अब तृतीय मन्त्र का उद्धार कहते हैं जिसका स्वरूप इस प्रकार है— ‘ॐ प्राणापानसमानोदानव्यानप्राणाय परायोद्गमाय नमः’ । यह २३ अक्षरों का मन्त्र है ॥ ३५-४४ ॥ पदैः पूर्वोक्तसंख्यैस्तु तेषां भेदोऽप्यथोच्यते । पूर्वमेकाक्षरं विद्धि द्वितीयं तु नवाक्षरम् ॥ ४५ ॥ तृतीयं द्व्यक्षरं चैव चतुर्थं त्र्यक्षरं स्मृतम् । षडक्षरमथोर्ध्वस्थं द्व्यक्षरं तदनन्तरम् ॥ ४६ ॥ इस मन्त्र का एक अक्षर का प्रथम पद, नव अक्षरों का दूसरा पद, दो अक्षर का तृतीय पद, तीन अक्षर का चतुर्थ पद, छह अक्षर का पञ्चम पद एवं दो अक्षर का षष्ठ पद कहा गया है । इस प्रकार यह २३ अक्षरों का मन्त्र है ॥ ४५-४६ ॥ चतुर्थमधुना मन्त्रं निबोध गदतो मम । येन विज्ञातमात्रेण संविदुत्पद्यते परा ॥ ४७ ॥ आदायादौ यदक्षस्थं नाभिपूर्वमनन्तरम् । ततस्तृतीयादपरं वर्णमादाय लाङ्गलिन् ॥ ४८ ॥ नेमिद्वितीयं तस्याधस्तदधो नाभिपञ्चमम् । द्वितीयमष्टमाद् वर्णं तत्संख्यं नेमिमण्डलात् ॥ ४९ ॥ आदायैतद् द्वयं कुर्याद् युक्तं नाभ्यपरेण तु । अथ नाभितृतीयेन युक्तं बाह्यात्तु पञ्चमम् ॥ ५० ॥ आद्यात् पूर्वमथादाय नाभिसप्तमसंयुतम् । द्वितीयमष्टमाद् वर्णं द्वितीयं नेमिमण्डलात् ॥ ५१ ॥ आदायाभ्यां नियोक्तव्यं द्वितीयं नाभिगोचरात् । अथ द्वितीयं दशमात् केवलं वर्णमाहरेत् ॥ ५२ ॥ द्वितीयमष्टमाद् वर्णं तदूर्ध्वे दशमात् परम् । नाभिद्वितीयमस्यैव योजयेत् तदनन्तरम् ॥ ५३ ॥ ततो नेमिद्वितीयं तु केवलं वर्णमाहरेत् । अथ नाभेर्यदादिस्थं प्राग्वर्णं दशमादरात् ॥ ५४ ॥ तदधो द्वितीयं बाह्यात् प्रधिवर्णमनन्तरम् । युक्तं नाभिद्वितीयेन त्वादाय तदनन्तरम् ॥ ५५ ॥ नेमिद्वितीयसंख्यं यन्नमस्कारपदं ततः । अष्टादशाक्षरो ह्येष द्व्यधिकः पदसंख्यया ॥ ५६ ॥