भारतकोश
सात्वत संहिता (पाञ्चरात्र आगम - भगवान् सङ्कर्षण-नारद संवाद सान्वय सटीक)

सात्वत संहिता (पाञ्चरात्र आगम - भगवान् सङ्कर्षण-नारद संवाद सान्वय सटीक)

Satvata Samhita of Pancharatra Agama with Commentary

भगवान् सङ्कर्षण / महर्षि नारद द्वारा

DevanagariHindipublished837 पृष्ठ

पृष्ठ 126, कुल 837 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 126

पञ्चमः परिच्छेदः ६७ उक्तमर्थं निगमयति—इतीति सार्धेन । एकमूर्तेः परात्परवासुदेवस्य व्यूहानां विभवस्य वासुदेवादीनां तुर्याद्यवस्थाभेदस्येत्यर्थः ॥ ९५-९६ ॥ इस प्रकार एक मूर्ति, परात्पर भगवान् वासुदेव के व्यूहों का तथा उनके विभवों का और तुर्यावस्था भेद का अवतार, मन्त्रपूर्वक ध्यान एवं अर्चन स्वपदस्थान के भेद से यहाँ एक समाधि के द्वारा कहा गया है ॥ ९५-९६ ॥ चातुरात्म्यसमाराधनोपसंहारः विशेषोऽप्यथ भेदाख्यस्त्ववतारपुरस्सरः । भावस्थितिविधौ चैव सर्वेषामधुनोच्यते ॥ ९७ ॥ एतेषां विशेष उच्यत इत्याह—विशेष इति ॥ ९७ ॥ अब सब के कल्याण के लिये भावस्थिति की विधि में अवतार पुरःसर विशेषताओं को बतलाया जा रहा है ॥ ९७ ॥ षाड्गुण्यमादिदेवाद्यं चातुरात्म्यमलाञ्छनम् । सृष्टये त्रितयं ह्येतत् सामर्थ्यं पारमेश्वरम् ॥ ९८ ॥ लोलीभूतमभेदेन स्मरेत् तुर्यात्मना पुरा । नित्योदितं च सुपदे स्थितमस्पन्दलक्षणम् ॥ ९९ ॥ विशेषमाह—षाड्गुण्यमिति द्वाभ्याम् । पारमेश्वरं सामर्थ्यं सामर्थ्यशक्तिरूपम्, एतत्तितयं सुषुप्त्यादिव्यूहत्रयम्, सृष्टये सृष्ट्यर्थं लोलभूतं स्मरेत् । अस्पन्दलक्षणम् अलोलभूतम्, नित्योदितं परात् परं भगवन्तमेव तुर्यात्मना तुर्यव्यूहरूपेण, अभिन्नं स्मरेदित्यर्थः ॥ ९८-९९ ॥ आदिदेव में रहने वाला, पहला षाड्गुण्य, दूसरा चातुराम्य लक्षण तथा तीसरा परमेश्वर की सामर्थ्य—ये तीन (सुषुप्त्यादिव्यूहमय) सृष्टि के लिये स्पन्दन करने वाले हैं । इनका स्मरण करे, इसके अतिरिक्त अस्पन्द लक्षण (अलोली- भूत स्थिर) एवं नित्योदित परात्पर भगवान् को तुर्यव्यूह रूप से अभिन्न विग्रह का भी स्मरण करे ॥ ९८-९९ ॥ भगवदवतारक्रमः अथार्चितुं यमिच्छेत्तु विशेषव्यक्तिलक्षणम् । सङ्कल्प्य तं स्वबुद्ध्या तु तत्कालसमनन्तरम् ॥ १०० ॥ ध्रुवा सामर्थ्यशक्तिर्वै स्पन्दतामेति च स्वयम् । सूतेऽग्निकणवन्मन्त्रं यत्र मन्त्री कृतास्पदः ॥ १०१ ॥ तमागतमिवाकाशात् तारकं कर्णिकान्तरे । भावयेदथ तन्मध्यादाराध्यमुदितं स्मरेत् ॥ १०२ ॥