भारतकोश
सात्वत संहिता (पाञ्चरात्र आगम - भगवान् सङ्कर्षण-नारद संवाद सान्वय सटीक)

सात्वत संहिता (पाञ्चरात्र आगम - भगवान् सङ्कर्षण-नारद संवाद सान्वय सटीक)

Satvata Samhita of Pancharatra Agama with Commentary

भगवान् सङ्कर्षण / महर्षि नारद द्वारा

DevanagariHindipublished837 पृष्ठ

पृष्ठ 132, कुल 837 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 132

षष्ठः परिच्छेदः ७३ पीठार्चने प्रत्यवायाऽभावाच्च । अस्मिन्नवसरे नृसिंहकल्पवक्ष्यमाणरीत्याऽनन्तादिपीठ- देवानाम्प्यर्चनं कार्यम् ॥ ५-६ ॥ फिर सर्वलोकमय एवं समस्त देवों के आश्रयभूत, सर्वाधारमय, अन्तर्लीन चक्रराज का ध्यान करे । 'चक्रराट्' द्वितीया के स्थान में प्रथमा का प्रयोग आर्ष समझना चाहिये ॥ ५ ॥ फिर प्रणव के साथ चक्रराज को चतुर्थ्यन्त कर अन्त में नमः लगा कर (ॐ चक्रराजाय नमः) इस मन्त्र से उन चक्रराज का अर्घ्य, गन्ध, धूप एवं नाना प्रकार के पुष्प माल्य द्वारा अर्चन करे ॥ ६ ॥ ततः कुम्भचतुष्कं तु हेमादिद्रव्यनिर्मितम् । गालितेनाम्भसा पूर्णं स्रगाद्यैरप्यलङ्कृतम् ॥ ७ ॥ गन्धसर्वोषधीरत्नफलबीजकुशोदकम् । बहिःकोणचतुष्के तु न्यसेदाधारपृष्ठगम् ॥ ८ ॥ ॐ अर्घ्यं कल्पयामीति ह्युक्त्वा वायुपदे न्यसेत् । कलशं तद्वदैशान्यां न्यसेदाचमनार्थतः ॥ ९ ॥ स्नानार्थमग्निकोणे तु पाद्यार्थं नैर्ऋते तथा । अथ पात्रपरिकल्पनमाह—तत इति सार्धैस्त्रिभिः । अत्र गन्धसर्वोषधीरत्नफल- बीजकुशादिकमित्यर्थ्यादीनां चतुर्णामित्यविभागेन द्रव्याण्युक्तानि । एषां विभागस्त्व- ष्टादशपरिच्छेदे (६४-६८ श्लो०) वक्ष्यमाणो ज्ञेयः । तथा चेश्वरपारमेश्वरयोः— आधारोपरि पात्राणि स्वपूर्वनियमेन तु । वायव्यादिषु विन्यस्य तत्तत्कल्पनमन्त्रतः ॥ इति ॥ —(ई० सं० ३।२६-२७; पा० सं० ६।३७) किञ्च, अत्रार्घ्यादीनां चतुर्णामेवोक्तत्वेऽप्यष्टादशपरिच्छेदे (७०-७६ श्लो०) वक्ष्यमाणं द्वितीयार्घ्यमपि ग्राह्यम्, तस्य पीठार्चनाद्युपयुक्तत्वात् । अत्र पात्रपरिकल्पनात् पूर्वमेव पीठान्तर्लीनचक्रराजार्चनोक्तावपि पाठक्रमादर्थक्रमस्य बलीयस्त्वेन तत् तद- नन्तरमेव ग्राह्यम् । तथा वक्ष्यति सप्तदशे परिच्छेदे— पुष्पैस्थार्घ्यपात्रं तु मन्त्रैः सम्पूज्य निष्कलैः । पात्रे परस्मिंस्तस्माद्वै स्तोकमुद्धृत्य चोदकम् ॥ योगपीठार्चनं कुर्यादनुसंधानपूर्वकम् । —(सात्वत० १७।५२-५३) इति ॥ ७-१० ॥ इसके बाद सुवर्णादि द्रव्यों द्वारा निर्मित, वस्त्र से छाने हुए जल से परिपूर्ण, माला आदि से अलङ्कृत, गन्ध, सर्वौषधि, रत्न, फल, बीज, कुशा और अर्घ्य जल से युक्त कर आधार पृष्ठ पर स्थापित उन कलशों के बाहर के चारों कोणों पर उन्हें स्थापित करे ॥ ७-८ ॥ सा० सं० - 9