सात्वत संहिता (पाञ्चरात्र आगम - भगवान् सङ्कर्षण-नारद संवाद सान्वय सटीक)

षष्ठः परिच्छेदः १०३ प्रादेशमात्राः समिधः प्रभूतं शुष्कमिन्धनम् ॥ १०० ॥ पक्ष्मकं स्वेदहृद्वस्त्रं वामभागे निधाय च । अर्घ्यपात्रोदकेन प्राक् कृत्स्नं पावनतां नयेत् ॥ १०१ ॥ पश्चिमपरिस्तरणोपर्यासाद्यद्रव्याण्याह—प्रणीतेति । उत्तरपरिस्तरणे आसना- न्याह—प्रादेशमात्रा इति । पक्ष्मकं(वक्ष्य?पक्ष्य)तेऽग्निप्रज्वालनार्थं परिगृह्यत इति पक्ष्मकं व्यजनमित्यर्थः । 'पक्ष परिग्रहे' (चु० १७)इति धातोः । पारमेश्वरव्याख्याने पक्ष्मकं सूक्ष्ममिति स्वेदहृद्वस्त्रविशेषणं कृतम्, तदसङ्गतम्, द्वन्द्वक्रमेणासादनासम्भवात् । क्वचित् पारमेश्वरप्रयोगे समस्तपदभ्रान्त्या पक्ष्मस्थं कं बाष्पमित्यभिप्रायेण बाष्पस्वेद- हृद्वस्त्रद्वयमिति लिखितम्, तदपि विरुद्धम्, दीक्षापरिच्छेदे— प्रागुक्तं स्रुक्स्रुवाद्यं च होमोपकरणं च यत् ॥ सर्वं पक्ष्मकपपर्यन्तं बृहत्याद्रद्वयान्वितम् । —(१८।४६-४७) इति वक्ष्यमाणत्वात् । किञ्च, पारमेश्वरव्याख्यायामासादनविषये—'अत्रैवं विवेकः' इति प्रक्रम्य स्वच्छन्दमासादनमुक्तम् । तदविवेकोत्थापितम्, यतस्तत्र दक्षिणपरिस्तरणोपरि परिध्यादीनां स्रगादीनां धूतकेशादीनां चतुर्णां चतुर्णामासादनम्, अतः स्वाग्रतः पश्चिमपरिस्तरणोपरि प्रणीतादीनां चतुर्णामासादनम्, उत्तरपरिस्तरणोपरि समिदादीनां चासादनं कार्यमित्यर्थः सुस्पष्टमुपलभ्यते । आसादितानां प्रोक्षणमाह—अर्घ्येति । अस्मिन्नवसरे कुण्डस्य चतुर्दिक्षु परिधि- स्थापनं कार्यम्, 'पलाशपूर्वाः समिधः साग़्राः परिधयस्तु वै' (१८।४५) इत्यष्टादश- परिच्छेदे परिधीनां वक्ष्यमाणत्वात् । 'चतस्रो वै परिधयः शिखामन्त्रेण पूजयेत्' (५।१०२) इतीश्वराद्युपबृंहितत्वाच्च । एवं परिधिन्यासानन्तरं प्रागादिषु कुम्भेषु कूर्च- न्यासपूर्वकमिन्द्राद्यर्चनं च कार्यम्, विष्टराणि ततो दद्याद् हृदा कुम्भाष्टके ततः । तेषु क्रमात् पूजयेच्च लोकपालान् स्वदिक्स्थितान् ॥ (५।१०३) इतीश्वरोक्तेः । जयाख्यपारमेश्वरयोः परितः कुम्भानां केवलकूर्चेष्वेव लोक- पालार्चनमुक्तम् ॥ ९९-१०१ ॥ दो प्रणीता पात्र एवं कमण्डल तथा अर्घ्यपात्र इन चारों को अपने आगे पश्चिम दिशा में स्थापित करे ॥ ९९-१०० ॥ अब उत्तर परिस्तरण पर आसन का प्रकार कहते हैं—प्रादेश मात्र की समिधायें पर्याप्त शुष्क इन्धन, पङ्खा, देह का पसीना पोंछने वाला वस्त्र अपनी बायीं ओर स्थापित करे । इस प्रकार आसादित वस्तुओं के स्थापन के पश्चात् अर्घ्य पात्र के जल से उन्हें पवित्र करे ॥ १००-१०१ ॥ प्रणीतासंस्कारविधानम् आदाय सोदकं चाथ प्रणीताख्यं च भाजनम् ।