भारतकोश
सात्वत संहिता (पाञ्चरात्र आगम - भगवान् सङ्कर्षण-नारद संवाद सान्वय सटीक)

सात्वत संहिता (पाञ्चरात्र आगम - भगवान् सङ्कर्षण-नारद संवाद सान्वय सटीक)

Satvata Samhita of Pancharatra Agama with Commentary

भगवान् सङ्कर्षण / महर्षि नारद द्वारा

DevanagariHindipublished837 पृष्ठ

पृष्ठ 166, कुल 837 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 166

षष्ठः परिच्छेदः १०७ अथाग्निशुद्धयर्थं होममाह—निःशेषेति चतुर्भिः । चतुष्पली = चतुष्पलमिता- मित्यर्थः । पलप्रमाणं तु पारमेश्वरे— चत्वारो व्रीहयः कुञ्जस्तेऽष्टौ माञ्जिष्ठमुच्यते ॥ तच्छतं षष्टिरधिकं निष्कं निष्काष्टकं पलम् । इति । —(पार० १८।१३१-१३२) अस्मिन्नवसरेऽग्नेर्निषेकादिविवाहान्तसंस्कारा जिह्वाकल्पनाश्चेश्वरपारमेश्वरादिषु संगृहीता ग्राह्याः ॥ ११८-१२१ ॥ अब अग्नि की शुद्धि के लिये होम कहते हैं—तदनन्तर समानीत अग्नि के समस्त दोषशान्ति के लिये शुद्ध हव्य के साथ मिले हुए घृत सिक्त तिलों का (जौ उसका आधा अथवा उसका आधा) अपनी शक्ति के अनुसार अपने कर्म की सिद्धि के लिये जिस प्रकार साधक हवन करे । हे सङ्कर्षण! अब उसे आप सुनिये । आहुति उठा लेने के बाद मूल मन्त्र के अन्त में प्रणव लगा कर 'अग्नि शोधय शोधय' इस प्रकार यथावस्थित रूप से कह कर बुद्धिमान साधक चार पल की पूर्णाहुति प्रदान करे ॥ ११८-१२१ ॥ तस्य संशुद्धदोषस्य पुनरेव समाचरेत् । सम्बोधजनकं होमं जडभावप्रशान्तिदम् ॥ १२२ ॥ उच्चार्य मूलमन्त्रं तु प्रणवद्वितयान्वितम् । जुहुयादाहुतीनां च सहस्रं शतमेव वा ॥ १२३ ॥ तद्वदाज्येन सन्तर्प्य दद्यात् पूर्णाहुतिं तथा । अथाग्नेः सम्बोधजनकहोममाह—तस्येति सार्द्धद्वाभ्याम् ॥ १२२-१२४ ॥ इस प्रकार अग्नि के दोष शान्त हो जाने पर पुनः जडभाव की शान्ति के लिये सम्बोधजनक होम करे ॥ १२२ ॥ अब सम्बोधजनक होम कहते हैं—दो प्रणव युक्त मूल मन्त्र का उच्चारण कर एक हजार अथवा एक सौ आहुतियाँ प्रदान करे । इस प्रकार घी की आहुति से अग्नि को तृप्त कर पूर्णाहुति करे ॥ १२३ ॥ तदा स लब्धसत्तः स्यात् पश्यत्यन्तर्गतं विभुम् ॥ १२४ ॥ प्राणभूतमजं विष्णुं तन्मयत्वमथाश्रयेत् । अथ सद्यज्ञनिष्ठस्य कर्मिणोऽस्यापवर्गिणः ॥ १२५ ॥ याति यागाङ्गभावित्वं स्वयमेव तदिच्छया । विभजत्यात्मनात्मानं चतुर्धा कुण्डमध्यतः ॥ १२६ ॥ अधिभूतस्वरूपेण समाश्रित्य च दिक्क्रमम् । पूर्वमाहवनीयाख्यस्वरूपेणाथ दक्षिणे ॥ १२७ ॥