सात्वत संहिता (पाञ्चरात्र आगम - भगवान् सङ्कर्षण-नारद संवाद सान्वय सटीक)

षष्ठः परिच्छेदः १२१ सूर्यसोमात्मकं चाग्नेर्विद्धि तल्लोचनद्वयम् । ततोऽग्नौ दक्षिणे उत्तरे चेध्मप्रक्षेपस्थाने तत्संख्यानुगुणमाज्यहोमं तत्स्थानद्वयस्य सूर्यसोमात्मकाग्निलोचनत्वं चाह—चतुःसंख्येनेति सार्धेन । जयाख्ये तु—सूर्यसोमयो- स्तत्तन्मन्त्राभ्यामाहुतिद्वाराऽग्नौ दक्षिणोत्तरयोः संयोजनमुक्तम् । तदपि संगृहीतमीश्वर- पारमेश्वरयोः । किञ्च, एवमाज्यभागाभ्यां पूर्वमाघारहोमोऽपि संगृहीतस्तत्रैव— ............ आघाराज्यं ततः क्षिपेत् । इध्ममूलादथाक्रान्तमिध्मेधोपरि संस्थितम् ॥ स्रुवमाज्येन सम्पूर्य सूर्यबीजेन चिन्तयेत् । सहस्रांशुं च तन्मध्ये दद्यात् कुण्डस्य दक्षिणे ॥ अपरस्मिन् स्रुचि ध्यात्वा सोमाख्येनाक्षरेण तु । पूर्णं शशाङ्कबिम्बं च प्रदद्यात् तत उत्तरे ॥ इति ॥१४५-१४६॥ —(ई०सं० ५।१८८-१९०; पा०सं० ७।१५०-१५२) ॐ से संयुक्त चार संख्या वाले मन्त्र से दक्षिण में चार स्रुव से होम करे । इसी प्रकार उत्तर में भी होम करे । ये दोनों ही सूर्य सोमात्मक होने से अग्निदेव के नेत्र हैं ॥ १४५-१४६ ॥ एतयोरन्तरं यद् वै तदग्नेर्वदनं स्मृतम् ॥ १४६ ॥ तत्र वै जुहुयात् पूर्वं समिधां सप्तकं क्रमात् । घृतसिक्तां चतुःसंख्यामेकैकां हि सुपुष्कलाम् ॥ १४७ ॥ एतयोरन्तरालस्य वदनत्वं तत्र सप्तसमिधां होतव्यत्वं चाह—एतयोरिति । समिधां सप्तकं समित्-पुष्प-धूप-मधुपर्क-बीज-चरु-घृतानीत्यर्थः । समिध्यते दीप्यतेऽग्नि- रनयेति व्युत्पत्त्या समित्पुष्पादीनां सप्तानामपि समिदित्येव व्यवहारात् ॥ १४६-१४७ ॥ इनका मध्य भाग अग्नि का मुख है । तदनन्तर पुनः उसी में सात समिधाओं का होम करे । चार संख्या वाली समिधाओं में एक-एक को घी में सिक्त कर सर्वथा शुद्ध रूप में होम करे, जो आसादन काल में कुङ्कुमादि से लिप्त कर पहले स्थापित की गई थी ॥ १४६-१४७ ॥ प्राक् कुङ्कुमादिना लिप्तां काष्ठसंख्यां तु होमयेत् । स्रग्धूपं मधुपर्कं च बीजान्नाज्यं यथाक्रमम् ॥ १४८ ॥ तत्रान्नसमिधो दाने विशेषोऽयं विधीयते । साधितं संस्कृताऽग्नौ प्राक् तन्निधायाग्रतश्चरुम् ॥ १४९ ॥ समुद्घाट्यावलोक्यादौ सम्प्रोक्ष्यार्घ्याम्भसा ततः । दर्भकाण्डचतुष्केण साग्निना तदनुस्पृशेत् ॥ १५० ॥ तन्मध्ये स्रुवचतुष्कं तु मन्त्रैराज्यस्य निक्षिपेत् । अथादाय स्रुचं तत्र तद्वद् दद्याच्चतुष्टयम् ॥ १५१ ॥