भारतकोश
सात्वत संहिता (पाञ्चरात्र आगम - भगवान् सङ्कर्षण-नारद संवाद सान्वय सटीक)

सात्वत संहिता (पाञ्चरात्र आगम - भगवान् सङ्कर्षण-नारद संवाद सान्वय सटीक)

Satvata Samhita of Pancharatra Agama with Commentary

भगवान् सङ्कर्षण / महर्षि नारद द्वारा

DevanagariHindipublished837 पृष्ठ

पृष्ठ 193, कुल 837 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 193

१३४ सात्वतसंहिता न्यासद्वयं च संहृत्य मनसा च स्वविग्रहात्। निःशेषस्योपसंहारं कुर्यादर्घ्यादिकस्य च॥ २१९॥ यागोद्देशातत्तथा कुण्डात् स्तराद्यस्याखिलस्य च। सहोपलेपनेनैव सर्वमम्भसि निक्षिपेत्॥ २२०॥ ब्राह्ममुहूर्तमारभ्य कर्तव्यक्रमं संक्षेपेणाह—ब्राह्म इति पञ्चभिः । न्यासद्वयं करन्यासाङ्गन्यासयोर्द्वयमित्यर्थः । एवं न्यासोपसंहारानन्तरमनुयागादिकं कार्यम्। तथा च जयाख्ये— यागस्थानाच्च तिलकं कृत्वा न्यासं स्वविग्रहात्। उपसंहृत्य मेधावी कुर्याद् वै भोजनादिकम्॥ —(१५।२६१) इति। लक्ष्मीतन्त्रेऽपि— अर्घ्याद्यमुपसंहृत्य वर्मस्त्रैः प्रतिगृह्य च। उपसंहृत्य च न्यासमनुयागं समाचरेत्॥(४०।९४) इति। एवं भोजनात् पूर्वं न्यासस्योपसंहृतत्वात् पुनः सायं पूजारम्भे न्यासोऽनुष्ठेय इति ज्ञायते। यद्यपि पारमेश्वरे— श्रेष्ठः प्रभातकालः स्यात् त्रिषु कालेषु वै पुनः। यथावन्मन्त्रविन्यासमात्मनः करदेहयोः॥ हृद्यागं स्थानसंशुद्धिं सायामां भौतिकीं ततः। नित्यं प्राभातिके कुर्यादन्यत्रेच्छानुसारतः॥(९।४-५) इत्युक्तम्, तथापि तन्माध्याह्निकाचंर्चनादिष्वनुपसंहृतन्यासपूजकविषयम् । सायं- पूजारम्भे तु न्यासोऽवश्यमनुष्ठेयः, मध्याह्नानुयागात् पूर्वमेव न्यासस्योपसंहृतत्वात्, न्यासं विना पूजनानौचित्याच्च ॥ २१६-२२०॥ रात्रि के बीत जाने पर ब्रह्ममुहूर्त उपस्थित हो जाने पर शयन से उठ कर स्नान करे । फिर जगन्नाथ का अर्चन करे तदनन्तर समिधा दान करे ॥ २१६ ॥ तदनन्तर तिल, घृतादि जो भी वस्तु हो उससे हवन करे । न्यूनाधिक दोष की शान्ति के लिये तथा कर्म की समृद्धि के लिये पूर्ववत् सेचनादि कर्म कर पूर्णाहुति देवे । तदनन्तर अङ्गन्यास तथा करन्यास संक्षेप में कर पीठ पर स्थित देव की तथा कुण्ड स्थित अग्नि को तथा अर्घ्यादिक का उपसंहार करे ॥ २१७-२१९ ॥ यागस्थान से एवं कुण्ड से समस्त संस्तर (= यज्ञ) प्रदेश के उपलेपन के साथ समस्त सामग्री जल में फेंक देवे ॥ २२० ॥ सकृत् त्र्यहं च सप्ताहं पक्षं मासमथापि वा। यो यजेद् विधिनाऽनेन भक्तिश्रद्धासमन्वितः॥ २२१ ॥