भारतकोश
सात्वत संहिता (पाञ्चरात्र आगम - भगवान् सङ्कर्षण-नारद संवाद सान्वय सटीक)

सात्वत संहिता (पाञ्चरात्र आगम - भगवान् सङ्कर्षण-नारद संवाद सान्वय सटीक)

Satvata Samhita of Pancharatra Agama with Commentary

भगवान् सङ्कर्षण / महर्षि नारद द्वारा

DevanagariHindipublished837 पृष्ठ

पृष्ठ 206, कुल 837 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 206

कर्म से वह उत्कर्ष प्राप्त करता है । इसलिये अपने अधिकार में रह कर वह सर्वदा भगवदाराधन करे ॥ ५४ ॥ सर्वत्राधिकृतो विप्रो वासुदेवादिपूजने । यथा तथा न क्षत्राद्यास्तस्माच्छास्त्रोक्तमाचरेत् ॥ ५५ ॥ भगवदाराधने ब्राह्मणवत् (न) क्षत्रियादीनामपि सर्वत्राधिकारोऽस्ति, अतो यथाधिकारमनुष्ठेयमित्याह—सर्वत्रेति ॥ ५५ ॥ वासुदेव के पूजन में सर्वत्र ब्राह्मण का जैसा अधिकार है, वैसा अधिकार क्षत्रियादि वर्णों का नहीं है । इसलिये शास्त्रोक्त वचन का पालन करे ॥ ५५ ॥ नयेन्नक्ताशनैर्भक्त्या दिनान्येतानि मौद्गलः । व्रताद्यन्ते तु विहितं परिपीडं हि तस्य वै ॥ ५६ ॥ शूद्रस्य प्रतिपक्षमेकादश्यां नक्ताशनम्, व्रताद्यन्तैकादश्योरेवोपवास इत्याह— नयेदिति ॥ ५६ ॥ शूद्र प्रतिपक्ष की एकादशी के दिन रात्रि में भोजन करे और भक्तिभावपूर्वक दिन बितावे । व्रत के अन्त में उसे उपवास न करने का विधान है ॥ ५६ ॥ द्वादशवार्षिकव्रतविधानम् यथाभिमतमासाद् वै समारभ्य क्रमेण तु । इतिकर्त्तव्यतासक्तैर्मोक्षकामैस्तु चाग्रजैः ॥ ५७ ॥ दशम्यां चैव सङ्कल्पः कार्यो द्वादशवार्षिकः । प्राग्वदब्दं तु सम्पूर्य दानेर्मासानुमासिकैः ॥ ५८ ॥ व्रतेश्वरं जगन्नाथं प्रीणयेद् वत्सरे गते । पुनरारम्भमासाच्च त्वग्र्यमासस्य तद्दिनात् ॥ ५९ ॥ आरभ्य वत्सरं प्राग्वत् पूजयेत् प्रीणयेत् प्रभुम् । क्रमेणानेन सम्पाद्य द्वादशाब्दं व्रतं महत् ॥ ६० ॥ तदन्ते तु यथाशक्त्या दानेर्वस्त्रानुलेपनैः । द्विषट्कं ब्राह्मणानां तु यष्टव्यमधिकारिणा ॥ ६१ ॥ अथ ब्राह्मणस्य द्वादशवार्षिकं व्रतान्तरमाह—यथाभिमतमासादित्यारभ्य यष्टव्य- मधिकारिणेत्यन्तम् । पूर्वोक्तैरित्यर्थः । पूर्वं प्रतिमासं यद्दानं विहितं तदत्र प्रतिसंवत्सरं कार्यम् । संवत्सरान्तविहितदानं त्वत्र द्वादशवर्षान्ते कार्यमित्यर्थः ॥ ५७-६१ ॥ इतिकर्त्तव्यता में सम एवं मोक्ष की कामना वाला ब्राह्मण यथाभिमत मास से व्रत आरम्भ करे । यथाभिमत मास पक्ष में दशमी तिथि को द्वादश वार्षिक व्रत का