भारतकोश
सात्वत संहिता (पाञ्चरात्र आगम - भगवान् सङ्कर्षण-नारद संवाद सान्वय सटीक)

सात्वत संहिता (पाञ्चरात्र आगम - भगवान् सङ्कर्षण-नारद संवाद सान्वय सटीक)

Satvata Samhita of Pancharatra Agama with Commentary

भगवान् सङ्कर्षण / महर्षि नारद द्वारा

DevanagariHindipublished837 पृष्ठ

पृष्ठ 209, कुल 837 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 209

१५० सात्वतसंहिता उपवासं विनाऽभ्यर्च्य कार्यं वै नक्तभोजनम् । एकादश्यन्तमेवं हि पौनःपुन्येन लाङ्गलिन् ॥ ७५ ॥ कार्यमप्यययुक्ता वै चातुरात्म्यस्य पूजनम् । एकादश्यां न भुञ्जीत विहितस्तत्र जागरः ॥ ७६ ॥ द्वादश्यामादिदेवं तु समाराध्य यथाविधि । मध्याह्नसमये प्राप्ते विधिवत् तन्मयान् यजेत् ॥ ७७ ॥ भक्त्या शक्त्या तु चतुर एकैकं प्रत्यहं त्वपि । गवां ग्रासः स्वसामर्थ्याल्लोपनीयो न सर्वदा ॥ ७८ ॥ सह पूर्वोक्तदानैस्तु व्रतकर्मपरायणैः । प्राप्ते तु तद्दिने भूयः कृष्णपक्षस्य लाङ्गलिन् ॥ ७९ ॥ अर्चनं केशवादीनां त्रिसन्ध्यं प्राग्वदाचरेत् । द्वादश्यां सोपवासस्तु यजेद् दामोदरं प्रभुम् ॥ ८० ॥ दानान्तमर्चनाद्यं तु सितपक्षोक्तमाचरेत् । प्राभवेण क्रमेणैव चैवं मूर्त्यन्तरं यजेत् ॥ ८१ ॥ मूर्तिभिश्चाप्ययाख्येन संवत्सरमतन्द्रितः । यो योऽधिकारी भक्तो वा तस्य तुष्यत्यधोक्षजः ॥ ८२ ॥ अथ द्वादशाख्यव्रतमाह—'व्रतानामुत्तमं धन्यमित्यारभ्य तस्य 'तुष्यत्यधोक्षजः' इत्यन्तम् । आद्येऽहनि = प्रतिपदि । कल्पना = संकल्पः । द्वादश्यामादिदेवं = वासु- देवमित्यर्थः । एवं च चैत्रशुक्लप्रतिपद्मारभ्य तद्द्वादश्यन्तं पुरुषसत्याच्युतवासुदेवा- नामेव पुनस्तेषामेव प्रत्यहमेकैकक्रमेणार्चनं कुर्वन् कृष्णप्रतिपद्मारभ्य तद्द्वादश्यन्तं तथा केशवादिमूर्तीनामर्चनं च कुर्यात् । पक्षद्वयेऽप्येकादश्यामुपवासो जागरश्च । अव- शिष्टदिनेषु नक्तभोजनम् । मध्याह्नसमये ब्राह्मणभोजनम्, तदशक्तौ गोग्रासकल्पनं वा, प्रतिपक्षं पूर्वोक्तदानं च कार्यम् ॥ ७३-८२ ॥ अब द्वादशाख्य व्रत कहते हैं—हे सङ्कर्षण! अब सभी व्रतों में उत्तम द्वादशाख्य व्रत सुनिए, यह व्रत अकाम तथा सकाम कर्म करने वाले भक्तजनों को अन्त में समान फल प्रदान करने वाला है ॥ ७३ ॥ इस व्रत का चैत्रमास के शुक्लपक्ष में प्रतिपदा के दिन संकल्प लेना चाहिये । फिर अर्धरात्रि के समय से प्रभात पर्यन्त अच्युत की पूजा करे ॥ ७४ ॥ उस दिन उपवास के बिना सायङ्काल में भोजन करे । इस प्रकार चैत्र शुक्ल प्रतिपदा से आरम्भ कर तद् द्वादशी पर्यन्त पुरुष, सत्य, अच्युत, वासुदेव का एवं पुनः उन्हीं में से एक-एक का पुनः प्रतिदिन अर्चन करे । फिर कृष्ण प्रतिपदा से आरम्भ कर तद् द्वादशी पर्यन्त केशवादि द्वादश मूर्तियों का अर्चन करे । इस