भारतकोश
सात्वत संहिता (पाञ्चरात्र आगम - भगवान् सङ्कर्षण-नारद संवाद सान्वय सटीक)

सात्वत संहिता (पाञ्चरात्र आगम - भगवान् सङ्कर्षण-नारद संवाद सान्वय सटीक)

Satvata Samhita of Pancharatra Agama with Commentary

भगवान् सङ्कर्षण / महर्षि नारद द्वारा

DevanagariHindipublished837 पृष्ठ

पृष्ठ 232, कुल 837 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 232

अष्टमः परिच्छेदः १७३ पुष्पाभरणवस्त्राढ्यं शङ्खचक्रद्वयान्वितम् ॥ ५५ ॥ ततस्तस्मात्तु वै धाम्नो युगपन्निस्सृतं स्मरेत् । महत्स्फुलिङ्गसंकाशं महस्तु सततोदितम् ॥ ५६ ॥ तेन चाक्रमरावृन्दं समाक्रान्तं च भावयेत् । अथ प्रत्येकतेजोंऽशादुद्भूतं भावयेत् क्रमात् ॥ ५७ ॥ त्रयं त्रयं सिताद्यं च केशवाद्यं चतुर्भुजम् । अथ परात्परवासुदेवस्य मानसार्चनपूर्वकं मूर्तिध्यानम्, तस्माद्वासुदेवाद्दिव्यूहो- त्पत्तिकथनम्, तेभ्यः केशवादीनामुत्पत्तिभावनां चाह—सर्वगं परमं ज्योतिरित्यादिभिः। अत्र 'त्रयं त्रयं सिताद्यम्' इत्यनेन केशवादित्रिकस्य वासुदेववत् सितवर्णत्वं गोविन्दादि- त्रिकस्य सङ्कर्षणवद्रक्तवर्णत्वं चोक्तं भवति । तथा च पौष्करे पञ्चत्रिंशेऽध्याये— मूर्तित्रयमिदं दिव्यं कुन्देन्दुस्फटिकप्रभम् । भगवद्वासुदेवेन सहास्य चतुरात्मता ॥ त्रयमेवं हि देवानां सह वै ज्ञानमूर्तिना । चातुरात्म्यद्वितीयं तु पद्मरागोज्ज्वलद्युति ॥ मूर्तित्रितयमेतद् वै सहजस्वामिना द्विज । हेमधामप्रभं ज्ञेयं चातुरात्म्यतया स्थितम् । अतसीपुष्पसंकाशमिदं मूर्तिगणं स्मृतम् । सहानिरुद्धदेवेन अस्यापि चतुरात्मता ॥ इति । —(३६।१५०, १५६, १६२, १६८) पारमेश्वरे तु सुदर्शननारसिंहयन्त्रप्रकरणे (२३।७२-७८) पौष्करोक्तक्रमं विहायाहिर्बुध्न्यसंहि(तायामु?तो)क्तरीत्या केशवादीनां वर्णभेदा उक्ताः । तत्रापि तथा ध्यानं यन्त्रमात्रविषयम् । अन्यत्र पौष्करोक्तध्यानमेव सार्वत्रिकं ग्राह्यम्, पौष्करोप- बृंहणत्वात् ॥ ५२-५८ ॥ भगवान् केशव का तीनों कालों में भक्तिपूर्वक पूजन करे । जो सर्वग परम ज्योति-अमूर्त एवं अमल हैं, वही वासुदेव हैं ऐसा मान कर उनका यजन ठीक तरह से करे । इसके पश्चात् मुक्त एवं अनश्वर उन अमल धाम विष्णु का ध्यान करे जिनका एक बायाँ हाथ नितम्ब प्रदेश पर तथा दूसरा दाहिना हाथ अनुकम्पापूर्वक भक्तों को अभय प्रदान करने वाला है ॥ ५२-५५ ॥ भगवान् केशव पुष्प के आभरणों से शोभित हो रहे हैं और शङ्ख एवं चक्र से युक्त हैं । इस प्रकार भगवान् के उस धाम से निकलते हुए बहुत बड़े स्फुलिङ्ग के समान सतत उदीयमान तेज का स्मरण करे ॥ ५५-५६ ॥ चक्र के ऊपर स्थित समस्त देवताओं को उस तेज से आक्रान्त होते हुए ध्यान करे । फिर उस तेज से प्रत्येक अंश से निकलते हुए वासुदेव के समान सितवर्ण वाले चतुर्भुज केशवादि तीन-तीन का ध्यान करे ॥ ५६-५८ ॥