भारतकोश
सात्वत संहिता (पाञ्चरात्र आगम - भगवान् सङ्कर्षण-नारद संवाद सान्वय सटीक)

सात्वत संहिता (पाञ्चरात्र आगम - भगवान् सङ्कर्षण-नारद संवाद सान्वय सटीक)

Satvata Samhita of Pancharatra Agama with Commentary

भगवान् सङ्कर्षण / महर्षि नारद द्वारा

DevanagariHindipublished837 पृष्ठ

पृष्ठ 284, कुल 837 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 284

नवमः परिच्छेदः २२५ प्राधान्येन कर्णिकामध्ये तदूर्ध्वगगनस्थितार्णवशाय्याद्यन्यतममूर्तिना सह पूजनीयः, तस्य स्थाने तु पूर्वं कर्णिकामध्येऽर्चनीयत्वेन य उक्तः, स पूजनीय इत्याह—यस्येति (सार्धं?) द्वाभ्याम् । तत्स्थानप्रच्युतस्य कर्णिकामध्यादुत्थापितस्येत्यर्थः । संहारमूर्तिना एका- र्णवशायिन्यग्रोधशायिपातालशाय्यन्यतमेनेत्यर्थः ॥ १२१-१२३ ॥ दोनों मूर्ति एक ही हैं, जिस-जिस साधक का जिस-जिस आकार में मन रमण करे वह भोग की प्राप्ति के लिये, अथवा मोक्ष के लिये उसे उस कर्णिका के मध्य में स्थित मूर्ति का, ऊर्ध्व गगन स्थित, अथवा तीनों अर्णवशायी किसी एक संहार मूर्ति के साथ पूजा करनी चाहिये ॥ १२१-१२३ ॥ एवमेवाङ्गमन्त्राणामर्चनादीप्सितं लभेत् ॥ १२३ ॥ तत्रायं हि विशेषः स्याद् विन्यासे तन्निबोध मे । भूलोकाखिलसिद्धीनामाप्तये तावदुच्यते ॥ १२४ ॥ अथ भूलोक एव पातालाद्यखिललोकभोगसिद्धयर्थं श्रियादिशक्तिकिरीटादि- भूषणचक्रादिलाञ्छनसंज्ञाङ्गमन्त्रानेवार्चयेत्, तदानीं देवताविन्यासप्रकार उच्यत इ(त्युत- आ? त्या)ह—एवमिति सार्धेन ॥ १२३-१२४ ॥ इसी प्रकार अङ्गमन्त्रों की अर्चना से साधक अभीष्ट फल प्राप्त करता है । वहाँ विन्यास में जो विशेषता होती है, हे सङ्कर्षण ! आप सुनिए भूलोकादि अखिल सिद्धियों के लिये उपाय कहता हूँ ॥ १२३-१२४ ॥ प्राग्वद् द्वादशकादन्त्यादेकशृङ्गमथो यजेत् । श्र्याख्यं यदङ्गमन्त्रं तु कर्णिकायां न्यसेत् ततः ॥ १२५ ॥ अथ केसरकोटिस्थं स्मरेत् तत्पुरतोऽपरम् । पश्चात् क्रमाद् दलान्तस्थं दलाग्रस्थं द्विरष्टकम् ॥ १२६ ॥ पातालशायिनं मध्ये मन्त्रस्योपरि पूर्ववत् । ध्यायेन्निश्र्शेषपातालसिद्धीनामालयं परम् ॥ १२७ ॥ तच्छक्त्यनुगृहीतस्तु मन्त्रेशः कर्णिकागतः । समस्तसिद्धिदाने स्यादाश्रितस्याङ्गसंज्ञकः ॥ १२८ ॥ प्रथमं पाताललोकसिद्धयर्थं लक्ष्मीमन्त्रस्य प्राधान्येनार्चनक्रममाह—प्राग्वदिति चतुर्भिः । अन्त्याद् द्वादशकाद् एकशृङ्गाद्दिद्वादशकादित्यर्थः । एकशृङ्गं मीनमित्यर्थः । श्रियाख्यं लक्ष्मीसंज्ञमित्यर्थः । अपरं पुष्टिमन्त्रमित्यर्थः । पश्चात् क्रमाद्दलान्तस्थं द्विरष्टकं निद्रादिदशकं कीरीटादिचतुष्टयं गरु(डश्च? डं चक्रं) चाहत्य द्विरष्टकं बोध्यम् । दलाग्रस्थं द्विरष्टकं तु शङ्खादिशक्त्यन्तं ज्ञेयम् ॥ १२५-१२८ ॥ प्रथम एकशृङ्गादि द्वादश से लेकर लक्ष्मीसंज्ञक जितने मन्त्र हैं उनसे कर्णिका में न्यास करे ॥ १२५ ॥