सात्वत संहिता (पाञ्चरात्र आगम - भगवान् सङ्कर्षण-नारद संवाद सान्वय सटीक)
Satvata Samhita of Pancharatra Agama with Commentary
भगवान् सङ्कर्षण / महर्षि नारद द्वारा
पृष्ठ 306, कुल 837 में से
संदर्भ में पढ़ेंएकादशः परिच्छेदः २४७ परित्याग कर ईश्वर रहता ही है । अन्यथा इस शरीर के दर्शन मात्र से मनुष्य किस प्रकार आह्लादित हो सकता है । अन्तः समवेदना के समान अस्तित्व का प्रतिपादक जो-जो इसमें स्वलक्षण तत्त्व है वहीं सब प्रकार की सिद्धि प्रदान करते हैं ॥ ३६-३९ ॥ वस्तुत्वेन गृहीत्वैवं मण्डलं पूर्वनिर्मितम् । नाम्नाऽब्जनाभभुवनं सर्वदुःखक्षयङ्करम् ॥ ४० ॥ ततस्तस्मिन् क्रमेणैव ध्यात्वैकैकं निवेशयेत् । पूर्वोद्दिष्टेन बीजेन त्वाकारं पारमेश्वरम् ॥ ४१ ॥ एवमब्जनाभभुवनाख्यं मण्डलं परिगृह्य तत्र पूर्वोक्तक्रमेण तद्देवान् तत्तद्- बीजादिमन्त्रैर्निवेशयेदित्याह—वस्तुत्वेनेति द्वाभ्याम् ॥ ४०-४१ ॥ सभी दुःखों का विनाश करने वाले एक अब्जनाभ भुवनाख्य मण्डल को लेकर उसमें पूर्वोक्त क्रम से तत्तद् देवताओं को तत्तद् बीजादि मन्त्रों से ध्यान करते हुए सन्निविष्ट करे । यहाँ तक मण्डल का लक्षण कहा गया । अब शङ्ख, चक्र और पद्म एवं वृत्त कुण्ड तथा चतुरस्र पाँच कुण्डों के लक्षण को हे सङ्कर्षण सुनिये ॥ ४०-४१ ॥ अथैवं भाजितात् क्षेत्राच्चतुरश्राद् महामते । पूर्वोद्दिष्टानि धिष्ण्यानि यथा कार्याणि तच्छृणु ॥ ४२ ॥ एवं मण्डललक्षणमुक्त्वा कुण्डलक्षणं शृण्वित्याह—अथेति । एवं भाजितात् क्षेत्रात् पूर्वं मण्डलोक्तप्रकारेण सूत्रपातैरष्टादशधा विभक्तादित्यर्थः । पूर्वोद्दिष्टानि = पूर्वमाराधनप्रकरणादिषूक्तानीत्यर्थः । धिष्ण्यानि = वह्निगृहाणि, कुण्डानीति यावत् ॥ ४२ ॥ अब कुण्ड निर्माण का प्रकार कहते हैं—कुण्ड स्थान को पूर्व में आराधना प्रकरण में कहे गये मण्डलोक्त क्रम की तरह सूत्रपात के द्वारा १८ भागों में प्रविभक्त करे । हे महामते ! अब जिस प्रकार वह्नि गृह का निर्माण करना चाहिए, उसे सुनिए ॥ ४२ ॥ पञ्चमं ब्रह्मकर्माद्यं मर्म प्राग्दिश्यवस्थितम् । अंशं दीर्घेण तत्स्थेन कुर्यात् सूत्रेण लाञ्छनम् ॥ ४३ ॥ अर्धचन्द्रसमाकारं भागयुग्मस्य चान्तरे । दक्षिणोत्तरभागाभ्यां तदधस्तत्समं तथा ॥ ४४ ॥ लाञ्छनद्वितयं कुर्यात् तिर्यक्संस्थानसंस्थितम् । भागद्वादशकस्यैक्यं स्यात् पङ्क्तिद्वितयाद् यथा ॥ ४५ ॥ ब्रह्ममर्म चतुर्थं यत् संख्यामानं च पूर्ववत् ।