सात्वत संहिता (पाञ्चरात्र आगम - भगवान् सङ्कर्षण-नारद संवाद सान्वय सटीक)
Satvata Samhita of Pancharatra Agama with Commentary
भगवान् सङ्कर्षण / महर्षि नारद द्वारा
पृष्ठ 326, कुल 837 में से
संदर्भ में पढ़ेंद्वादशः परिच्छेदः २६७ कृत्वा तद् भस्मसात् सम्यक् स्फूक्कुर्वन्तं मुखेन तु । वडवानलध्यानमाह—महाविभूतिरित्यादिभिः । अस्य स्थानं तु श्रीपौष्करे— "अश्वात्मा वडवामुखे" (३६।३१८) इति ॥ ५०-५४ ॥ अब वडवानल का ध्यान कहते हैं—अविद्या वासना वासित जीवों के भवशान्ति के लिये जो महाविभूति भगवान् षाड्गुण्य विग्रह रूप धारण करते हैं । जो अज भवाग्निरूप दोष से दग्ध जीवों के दोष को स्थूल रूप से धारण कर, अपने तेज से एवं ब्रह्मतत्त्व रूप स्वच्छ अन्तरात्मा द्वारा जलाञ्जलि भर कर उससे उस दोष को शान्त कर देते हैं । जिस प्रकार निर्धूम अङ्गार-पर्वत वायु से आध्मात होने पर प्रदीप्त हो जाता है, उसी प्रकार बाहर स्थूल रूप से आराधना करने पर जो अज प्रदीप्त हो जाते हैं, जिन्होंने ब्रह्माञ्जलि बाँध ली है, जिनके सुवर्णमय लोचन द्रवीभूत हो रहे हैं और जो घोण के अग्रभाग से त्रैलोक्य से उत्पन्न जलेन्धन को जला रहे हैं, इस प्रकार (मोह रूप) इन्धन को भस्म कर मुख से जो फूत्कार कर रहे हैं, उस वडवामुख वाले अज का ध्यान करना चाहिये ॥ ५०-५४ ॥ ९. धर्मध्यानकथनम् धर्मसामान्यममल मनादिनिधनं विभुम् ॥ ५४ ॥ दुर्लभं यत् प्रबुद्धानां यत्प्रसादधिया विना । तस्य स्थूलतरं रूपं शृणु तत्प्राप्तये परम् ॥ ५५ ॥ तुहिनाचलसंकाशं सौम्यवक्त्रं चतुर्भुजम् । कामार्थावुद्वहन्तं च शङ्खपद्मच्छलेन तु ॥ ५६ ॥ साधुमार्गे स्थितानां तु संयच्छन्तं धिया च तौ । सिताक्षमालं धर्मं तु वरपाणिमतः स्मरेत् ॥ ५७ ॥ अथ धर्मध्यानमाह—धर्ममिति सार्धैस्त्रिभिः । तौ कामार्थावित्यर्थः, कामार्थावु- द्वहन्तमिति पूर्वोक्तेः । अनेन प्रसिद्धस्यैव धर्मस्य भगवदवतारत्वमिति न भ्रमितव्यम्, तस्य तदुपकरणत्वमात्रात् । तथा च सहस्रनामभाष्ये—"तच्छीलभगवदुपकरत्वाद्वि प्रसिद्धस्यापि धर्मस्य ताच्छील्यमिति, प्रसिद्धोऽपि धर्मोऽस्य सर्वसाधारणोपकरमिति धर्मी" (पृ० ४३५) इति । किञ्च, धर्मात्मा भगवान् विष्णुः प्रादुर्भावं च शाश्वतम् । प्रादुर्भूतं हि वै यास्मान्नराद्यं कृष्णपश्चिमम् ॥ सपञ्चकालषट्कर्ममखधर्मैः समन्वितम् । जपध्यानसमोपेतमेवं यः पाति सर्वदा ॥ चतुर्मूर्तिमयो विप्र नरो नारायणो हरिः । कृष्णासंज्ञश्च भगवान् प्रादुर्भावान्तरं विभोः ॥ —(३६।२०७-२०९) इति,