सात्वत संहिता (पाञ्चरात्र आगम - भगवान् सङ्कर्षण-नारद संवाद सान्वय सटीक)

द्वादशः परिच्छेदः २८५ समान कान्ति वाले, कमल नेत्र, हाथ में धनुष एवं बाण धारण किये हुए उन विश्वात्मा भगवान् राम का ध्यान करना चाहिये ॥ १५१-१५२ ॥ ३३. वेदव्यासध्यानकथनम् वाग्वेदमण्डलं यो वै स्वरूपद्युतिलक्षणम् । स्वयं स्वोत्थं विभजति त्रिधा पश्यन्तिपूर्वकम्॥ १५३ ॥ बोधमारुतहृत्पूर्वस्थानेष्वभ्युदितं क्रमात् । स्मर्तव्यः सोऽपि भगवानतसीकुसुमद्युतिः ॥ १५४ ॥ वहन् वै वामहस्तेन सर्वशास्त्रार्थपुस्तकम् । दक्षिणेन तु शास्त्रार्थमादिशंश्च यथास्थितम् ॥ १५५ ॥ युगानुसारिबोधानामक़्खेदजननाय च । विभजंस्तु चतुर्धा वै वेदमेकं त्रिकालवित् ॥ १५६ ॥ अथ वेदव्यासध्यानमाह—वाग्वेदमण्डलमियादिभिः । स्वरूपद्युतिलक्षणम्, अन्तःस्थितज्योतिःस्वरूपमित्यर्थः, ‘‘स्वरूपज्योतिरवान्तर्भावयन् संस्थितं हृदि’’ (३४।६३) इति पौष्करोक्तेः । केवलशान्तस्वरूपमिति यावत् । वाग्वेदमण्डलं शब्दब्रह्मोत्यर्थः । पश्यन्तीपूर्वकं त्रिधा विभजति पश्यन्ती-मध्यमा-वैखरीभेदैस्त्रेधा विभक्तं करोतीत्यर्थः । एताः शब्दब्रह्मणोऽवस्थाः सुव्यक्तमुक्ता लक्ष्मीतन्त्रे— बोधोन्मेषः स्मृतः शब्दः शब्दोन्मेषोऽर्थ उच्यते । उद्यच्छब्दोदयः शक्तेः प्रथमः शान्ततात्मनः ॥ स नाद इति विख्यातो वाच्यतामसृणस्तदा । नादेन सह शक्तिः सा सूक्ष्मेति परिगीयते ॥ नादात् परो य उन्मेषो द्वितीयः शक्तिसंभवः । (बिन्दुरित्युच्यते सोऽत्र वाच्योऽपि मसृणः स्थितः ॥) पश्यन्ती नाम साऽवस्था मम दिव्या महोदया । ततः परो य उन्मेषस्तृतीयः शक्तिसंभवः ॥ मध्यमा सा दशा तत्र संस्कारयति सङ्गतिम् । वाच्यवाचकभेदस्तु तदा संस्कारतामयः ॥ चतुर्थस्तु य उन्मेषः शक्तेर्माध्यमिकात् परः । वैखरी नाम साऽवस्था वर्णवाक्यस्फुटोदया ॥ अस्ति शक्तिः क्रियात्मा मे बोधरूपाऽनुसारिणी । सा प्राणयति नादादिं शक्त्युन्मेषपरम्पराम् ॥ शान्तरूपाऽथ पश्यन्ती मध्यमा वैखरी तथा । —(१८।२२-२९) इति । बोधमारुतहृत्पूर्वस्थानेष्वभ्युदितं क्रमादिति पश्यन्त्याद्यवस्थात्रयस्य विशेषणं बोध्यम्,