सात्वत संहिता (पाञ्चरात्र आगम - भगवान् सङ्कर्षण-नारद संवाद सान्वय सटीक)

द्वादशः परिच्छेदः २९७ हे हलायुध, श्री देवी, कीर्त्ति देवी, जया देवी और चौथी भगवन्माया जो इस समस्त जगत् को बाँधने वाली हैं। ये श्रियादि चतुष्टय है ॥ २०९-२१० ॥ अब शुद्ध्यादि षट्क कहते हैं। शुद्धि, निरञ्जना, नित्या, ज्ञानशक्ति, अपराजिता, सुन्दरी, प्रकृति इसके बाद लक्ष्म्याद्यष्टक, लक्ष्मी, शब्दानिधि (= सरस्वती), सर्वकामदा, प्रीतिवर्धनी, यशस्करी, शान्तिदा, तुष्टिदा और पुष्टिदा ये आठ लक्ष्म्याद्यष्टक हैं ॥ २१०-२११ ॥ द्विषट्कं वैभवे योगे देवीनां कीर्तिदं हि यत् ॥ २१२ ॥ लक्ष्म्याद्यं तच्च बोद्धव्यं भेदेऽस्मिन् पारमेश्वरे । लक्ष्म्यादिद्विषट्कं पूर्वं नवमपरिच्छेदे (९।८५) एवोक्तं द्रष्टव्यमित्याह— द्विषट्कमिति । वैभवे योगे = विभवदेवताकथनप्रकरण इत्यर्थः । नन्वेवं व्याख्यानं सात्वतोपबृंहणलक्ष्मीतन्त्रविरुद्धम्, यतस्तत्र— एकधा द्विचतुर्धा च षोढा चैव तथाष्टधा । पुनर्द्वादशधा चैव तत्र नामानि मे शृणु ॥ श्रीर्नाम द्विभुजस्याहमङ्कस्था वरवर्णिनी । तस्यैवोभयतो रूपे श्रीश्च पुष्टिश्च वासव ॥ चतुर्दिशं तु तस्यैव श्रीः कीर्तिश्च जया तथा । मायेति कृत्वा रूपाणि भुज्येऽहं तेन विष्णुना ॥ तस्यैव कोणषट्कस्था षोढाऽहं शृणु नाम च । शुद्धिर्निरञ्जना नित्या ज्ञानशक्तिश्च वासव ॥ तथाऽपराजिता चैव षष्ठी तु प्रकृतिः परा । तस्यैव चाष्टधा दिक्षु साहं रूपैर्व्यवस्थिता ॥ लक्ष्मीः सरस्वती सर्वकामदा प्रीतिवर्धनी । यशस्करी शान्तिदा च तुष्टिदा पुष्टिरष्टमी ॥ कोणद्विषट्के तस्यैव स्थिता द्वादशधाऽस्म्यहम् । श्रीश्च वागीश्वरी कान्तिः क्रियाशक्तिर्विभूतयः ॥ इच्छा प्रीती रतिश्चैव माया धीर्महिमेति च । —(८।२०-२७) इति श्रीसात्वताष्टमपरिच्छेदोक्तं (८।३१-३२) लक्ष्मीवागीश्वर्यादिद्विषट्कमेव प्रतिपादितम्, अतो वैभवयोग इत्यत्रापि विभोरयं वैभव इति भगवत्सम्बन्धिनि व्रतार्चन इत्येवार्थो वर्णनीय इति चेन्न, सत्यं तन्नायं भवद्दोषः, किन्तु लक्ष्मीतन्त्रलेखकदोषः । यतस्तेन “लक्ष्मीः पुष्टिर्दया निद्रा” (९।८५) इत्यादिश्लोकस्थाने प्रमादात् “श्रीश्च वागीश्वरी कान्तिः” (८।३१-३२) इत्यादिश्लोको विलिखितः । यद्यपि तदेव भवता समर्थितम्, तथापि त्रयोदशपरिच्छेदे ध्यानप्रकरणे (१३।३६-४३) नवमपरि- च्छेदोक्तलक्ष्मीपुष्ट्यादिद्विषट्कस्यैव कण्ठरवेण वक्ष्यमाणत्वान्न भवतोऽभिमतं सिद्ध्यति । ननु च लक्ष्मीतन्त्रकोशेषु सर्वत्राप्येकरूपः पाठः परिदृश्यते, कथं तस्य प्रामा- सा० सं० - २३