सात्वत संहिता (पाञ्चरात्र आगम - भगवान् सङ्कर्षण-नारद संवाद सान्वय सटीक)

३१० सात्वतसंहिता १६. वज्र का ध्यान—वज्रोपल के समान आभा वाले, लम्बे किन्तु श्वेत वर्ण के नखों वाले वज्र का स्मरण करे, जिसका मुख तीक्ष्ण, महाभयानक और दाँतों से महाभयङ्कर है ॥ २४ ॥ १७. सौदामिनी का ध्यान—जिसकी प्रभाशक्ति सौदामिनी है, जिसके मुख और नेत्र शान्ताग्नि के समान लाल हैं उस सौदामिनी का स्मरण करे, जो प्रतिक्षण घन के समान घर्घर निर्घोष करती रहती है ॥ २५-२६ ॥ एतेऽस्त्रनायका सर्वे विभोराज्ञाप्रतीक्षकाः ॥ २६ ॥ प्रोत्थिता विचलन्तश्च सुसमैः स्थानकैः स्थिताः । श्रोणीतटार्पितकराश्चामरव्यजनोद्यताः ॥ २७ ॥ सपद्मं तु किरीटाद्यं वर्जयित्वा चतुष्टयम् । तर्जयन्तं च दुष्टौघमन्येषां दक्षिणं करम् ॥ २८ ॥ स्मर्त्तव्यं ध्यानकाले तु सर्वेषामथ मस्तके । ध्येयं स्वकं स्वकं चिह्नं सुप्रसिद्धं निराकृति ॥ २९ ॥ सर्वेषां सामान्यलक्षणमाह—एतेऽस्त्रनायका इति सार्द्धैस्त्रिभिः । एते किरीटादय इत्यर्थः । अस्त्रनायकाश्चक्रादय इत्यर्थः । श्रोणीतटार्पितकराः श्रोणीतटन्यस्तवामहस्ता इत्यर्थः । चामरव्यजनोद्यताः सचामरव्यजनदक्षिणहस्ता इत्यर्थः । आयुधानां भूष- णानां च किञ्चित् तारतम्यमुक्तम्—सपद्ममित्यादिना । सपद्मं पद्मसहितम्, किरीटाद्यं चतुष्टयं किरीटकौस्तुभश्रीवत्सवनमालाचतुष्टयम्, वर्जयित्वाऽन्येषां चक्रादीनां दक्षिणं करं दुष्टौघं तर्जयन्तं च ध्यायेदिति योजना । चक्रादीनां चामरव्यजनसमर्पणकैङ्कर्य- मात्रोद्योगे दुष्टानामसुर आदीनां यथेच्छं दुष्कृत्येष्ववकाशो भवतीति भिया चामरादि- समर्पणसमयेऽपि दुष्टौघतर्जनमुक्तम् । यद्वा तर्जयन्तं चेत्यत्र चकारो विकल्पनार्थः । चक्रादीनां दक्षिणं करं चामरव्यजनोद्यतं तर्जनीमुद्रान्वितं वा स्मरेदित्यर्थः । चामर- व्यजनोद्यतमिति पाठे तु नैतावान् क्रमः । सपद्मकिरीटादिचतुष्टयस्यैव चामरोद्यत- दक्षिणकरत्वम्, अन्येषां तर्जनीमुद्रान्वितत्वमेवेत्यर्थः सरसो भवति । कस्मिंश्चित् पारमेश्वरप्रयोगे चक्राद्यायुधानामेव चामरव्यजनोद्यतत्वं सपद्मकिरीटादिचतुष्टयस्य तर्जनीमुद्रान्वितत्वमुक्तम् । तदसङ्गतम्, तर्जयन्तमित्यस्य चतुष्टयमित्यस्य चाविभिन्न- लिङ्गकत्वात्, आयुधानामेव दुष्टौघतर्जनसामर्थ्यात्, भूषणानां तदसंभवाच्च । अत एव पद्मस्यायुधकोटिपरिगणितत्वेऽपि तस्य लीलाकमलत्वात् सौम्यत्वाच्च दुष्टौघतर्जनं (न) संभवतीत्यभिप्रायेण सपद्ममिति भूषणैः सह वर्णनं कृतमिति च ज्ञायते । ननु पूर्वं कौस्तुभश्रीवत्सयोर्दण्डयोश्च कार्यान्तरविनियुक्तहस्तत्वमुक्तम्, इदानीं पुनस्तेषामपि श्रोणीतटनिविष्टहस्तत्वं चामरपाणित्वतर्जनीमुद्रान्वितत्वयोरन्यतरत्वं च कथं संभवतीति चेन्न, पूर्वमुक्तस्य लक्षणस्य चतुर्भुजविषयत्वादिदानीमुक्तस्य द्विभुज- विषयत्वात् ॥ २६-२९ ॥