सात्वत संहिता (पाञ्चरात्र आगम - भगवान् सङ्कर्षण-नारद संवाद सान्वय सटीक)
Satvata Samhita of Pancharatra Agama with Commentary
भगवान् सङ्कर्षण / महर्षि नारद द्वारा
पृष्ठ 412, कुल 837 में से
संदर्भ में पढ़ेंअथवा उससे अभिमन्त्रित जल से, अस्त्र मन्त्र का उच्चारण करते हुए, उस जल से, आसन स्थान तथा याग सामग्री का सम्प्रोक्षण करे ॥ ४६ ॥ चित्रस्थाद् भगवद्बिम्बाद् भुक्तं पुष्पादिकं हि यत् । अपनीय तु तत्कुर्याद् वाससा रेणुमार्जनम् ॥ ४७ ॥ चित्रबिम्बशोधनमाह—चित्रस्थादिति ॥ ४७ ॥ चित्र स्वरूप भगवद्बिम्ब के ऊपर चढ़ाये गये पुष्पादिकों को दूर फेंक देवे और समस्त पूजा स्थान आर्द्रवस्त्र से परिमार्जित कर शुद्ध करे ॥ ४७ ॥ धातुद्रव्यमये कुर्यात् क्षालनं गन्धवारिणा । लोहमयस्य शोधनमाह—धात्विति ॥ ४८ ॥ यदि धातुमय (लोहादि) द्रव्य निर्मित हो तब सुगन्धित जल से उसका प्रक्षालन कर देवे । फिर जल सहित गोमय द्वारा समस्त पूजा स्थान का उपलेपन कर देवे ॥ ४८ ॥ मण्डलरचनाविधानम् उपलिप्याथ भूभागं साम्भसा गोमयेन तु ॥ ४८ ॥ तत्र मण्डलमालेख्यं सूत्रयित्वा पुरा समम् । चतुरश्रं चतुर्द्वारं मार्गपीठाब्जभूषितम् ॥ ४९ ॥ त्रिनाभिनेमिषडरं चक्रं तु कमलाद् बहिः । मेध्यैः सितादिकै रागैः पुष्पैर्वा तैश्च तैः शुभैः ॥ ५० ॥ चन्दनाद्यैः सुगन्धैस्तु सर्षपैस्तिलतण्डुलैः । सर्वौषधिमयेनैव चूर्णेन परिपूर्य वा ॥ ५१ ॥ मण्डलरचनाप्रकारमाह—उपलिप्येत्यादिभिः ॥ ४८-५१ ॥ अब मण्डल रचना का प्रकार कहते हैं—उपलेपन के बाद वहाँ चतुष्कोण चार द्वारों वाला मार्गपीठ तथा कमल से भूषित मण्डल बनाना चाहिये ॥ ४९ ॥ फिर कमल से बाहर जिसमें तीन नाभि हो, नेमि हो, छह अरायें हों ऐसा चक्र निर्माण करे । वह चक्र स्थान अत्यन्त पवित्र श्वेत रङ्ग से, अथवा श्वेत शुभ पुष्पों से, सुगन्धित चन्दनों से, सरसों से, तिल तण्डुल से तथा सर्वौषधिमय के चूर्णों से अच्छी तरह परिपूर्ण होना चाहिये ॥ ५०-५१ ॥ पीठपरिकल्पनप्रकारकथनम् पुष्पै स्थाद्यर्घ्यपात्रं तु मन्त्रैः सम्पूज्य निष्कलैः । पात्रेऽपरस्मिंस्तस्माद् वै स्तोकमुद्धृत्य चोदकम् ॥ ५२ ॥