सात्वत संहिता (पाञ्चरात्र आगम - भगवान् सङ्कर्षण-नारद संवाद सान्वय सटीक)
Satvata Samhita of Pancharatra Agama with Commentary
भगवान् सङ्कर्षण / महर्षि नारद द्वारा
पृष्ठ 414, कुल 837 में से
संदर्भ में पढ़ेंअथ विष्वक्सेनादिगुरुपङ्क्त्यर्चनतदनुज्ञापूर्वकं महाकुम्भस्थापनप्रकारमाह— गणेशाद्यर्चनमित्यादिभिः। नन्वत्र गणेश इति सामान्यशब्दप्रयोगाज्जयाख्यलक्ष्मीतन्त्र- पारमेश्वरद्युक्तो विनायकस्तदर्थः स्यादिति चेन्न, अथ शिष्टैस्तु नैवेद्यैर्यजेद् गणपतिं प्रभुम्। विष्वक्सेनाभिधानं चाप्यादावेवार्चितो हि यः॥ (१७।१४२) इति विशेषशब्दस्य वक्ष्यमाणत्वात्। अत एवेश्वरतन्त्रे— विष्वक्सेनं गणाधीशं गुरूूंश्च तदनन्तरम्। गुरून् परमसंज्ञांश्च यजेत् सर्वगुरूंस्तदा॥ आदिसिद्धसमूहं तु भगवद्ध्यानतत्परम्। नित्याधिकारिणश्चाप्तान् भगवत्तत्त्ववेदिनः॥ चत्वारो मनवश्चान्ये ऋषयः सप्तपूर्वकाः। (४।३३-३५) इति गुरुपङ्क्तिरुक्ता। प्राग्दिक् पूर्वदिशीत्यर्थः। विभक्तिलोपश्चान्दसः। मण्डलबाह्ये पूर्वोक्तमण्डलाद् बहिरित्यर्थः। पीठमन्त्रोपजप्तामिति चक्रिकाया विशे- षणम्। पीठमन्त्रैः पूर्वोक्तरनन्तादिमन्त्रैः, उपजप्ताम् = अर्चितामित्यर्थः॥ ५७-६१॥ प्रथम गणेशादि का पूजन करे, फिर गुरु पङ्क्ति का पूजन करे। फिर गुरु की आज्ञा से शुभ लक्षण युक्त कलश हाथ में लेवे॥ ५७॥ उस कलश में अस्त्र मन्त्र का जप कर उसे जल से परिपूर्ण करे। फिर उसमें सोना, रत्न, बीज, औषधियाँ, फल, पत्र, मञ्जरी सहित आम्रादि पञ्चपल्लव, कण्ठ में कौशेयवस्त्र और माला से बाँध कर चन्दन चर्चित करे। फिर उसमें कलश के मध्य में साङ्ग एवं सावरण मन्त्रनाथ का पूजन करे। मण्डल के बाहर पूर्वादि दिशाओं में पीठ मन्त्रोपजप्ता पुष्प चक्रिका प्रदान करे॥ ५८-६१॥ अथाऽवतार्यो हृदयान्मन्त्रो विमलदीधितिः॥ ६१॥ कर्मणा मनसा वाचा सिद्धिमार्गेण साधकैः। अनुज्झितस्वरूपं च सूर्यबिम्बमिवाम्भसि॥ ६२॥ कर्मणा प्रेरयेच्चैव वाचा तं मन्त्रमुच्चरेत्। आगच्छपदसंयुक्तं संस्मरेन्मनसाकृतिम्॥ ६३॥ तत्र भगवदावाहनक्रममाह—अथेति सार्धद्वाभ्याम्। करणत्रयेणाप्यावाहनं कार्यमित्युक्त्याऽऽवाहनकाले करणत्रयस्यापि प्रेरणोच्चारणस्मरणाख्यकार्यत्रय- मपि प्रतिपादितम्। प्रेरणं चात्रार्घ्यपुष्पाञ्जलिसमर्पणमन्त्रन्याससन्निधिसन्निरोध- सांमुख्यमुद्रादर्शनादिकं ज्ञेयम्। उच्चारणं चतुर्वारं बोध्यम्। मन्त्रं पूर्वोक्तं नृसिंह- मन्त्रमित्यर्थः॥ ६१-६३॥ उस (पीठ मन्त्र = अनन्तादि मन्त्र) के ऊपर उसे स्थापित करे। साधक कर्मणा मनसा वाचा अपने हृदय स्थित विमल प्रकाश वाले मन्त्र को उतारे।