भारतकोश
सात्वत संहिता (पाञ्चरात्र आगम - भगवान् सङ्कर्षण-नारद संवाद सान्वय सटीक)

सात्वत संहिता (पाञ्चरात्र आगम - भगवान् सङ्कर्षण-नारद संवाद सान्वय सटीक)

Satvata Samhita of Pancharatra Agama with Commentary

भगवान् सङ्कर्षण / महर्षि नारद द्वारा

DevanagariHindipublished837 पृष्ठ

पृष्ठ 489, कुल 837 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 489

४३० सात्वतसंहिता चतुर्थात् तु यथाकालं दद्यादाचमनं ततः ॥ ७७ ॥ पाद्यविनियोगमाह—पाद्यदानमित्यर्थेन । आचमनविनियोगमाह—चतुर्थादित्यर्धेन ॥ ७७ ॥ तृतीय पात्र से नित्य पाद्यदान सम्पादन करे तथा चतुर्थ पात्र से समय आने पर आचमन देवे ॥ ७७ ॥ मुख्यार्घ्यवारिणा प्रोक्ष्य पृथग् भाण्डस्थितं पुरा । पञ्चगव्यं ततः प्राग्वत् कल्पनीयं हृदादिकैः ॥ ७८ ॥ कुशोदकं तदस्त्रेण दत्वाद्येनाभिमन्त्र्य च । मुख्यार्घ्यवारिणा पञ्चगव्यप्रोक्षणं तत्संयोजनं चाह—मुख्येति सार्धेन । आद्येन हृन्मन्त्रेणेत्यर्थः ॥ ७८-७९ ॥ तदनन्तर पृथक् भाण्ड में स्थित पञ्चगव्य को मुख्य (प्रथम) अर्घ्यपात्र के जल से पूर्ववत् आद्य हृन्मन्त्र से प्रोक्षण करे । फिर आद्य मन्त्र से अभिमन्त्रित कर अस्त्र मन्त्र से उस पञ्चगव्य पर कुशोदक छिड़के ॥ ७८ ॥ अथ पाणिद्वयेनैव अग्नीषोमात्मकेन च ॥ ७९ ॥ योग्यतापदवीं नीत्वा प्रोक्षयेद् यत् पुराहृतम् । साम्भसा तेन वै सर्वं विष्टराग्रगतैः कुशैः ॥ ८० ॥ सर्वोपकरणानां दहनाप्यायनमुद्राप्रदर्शनपूर्वकं पञ्चगव्यप्रोक्षणमाह—अथेति सार्धेन । तेन पञ्चगव्येनेत्यर्थः ॥ ७९-८० ॥ तदनन्तर उसी अर्घ्यपात्र के जल को अपने अग्नीषोमात्मक दोनों हाथ में लेकर जितनी वस्तुयें यज्ञ के लिये एकत्रित की गई हैं उन पर उसका छींटा देकर यज्ञ की योग्यता पदवी के योग्य बनावे । फिर पुनः उसी अर्घ्यपात्र के जल को विष्टराग्रगत कुशों से प्रोक्षित करे ॥ ७९-८० ॥ सर्वबीजानि धान्यानि सिद्धार्थकयुतान्यथ । कृत्वास्त्रपरिजप्तानि ध्यात्वा चास्त्रसमानि च ॥ ८१ ॥ विघ्नोपशान्तये वेगाद् दशदिक्षु विनिक्षिपेत् । संहृत्य बर्हिकूर्चेन प्राच्यां दिशि निधाय वै ॥ ८२ ॥ तद् गर्भीकृत्य संलिख्य हेतिराट् चन्दनादिना । विघ्नोपशमनार्थं दशदिक्ष्वस्त्राभिमन्त्रितबीजधान्यश्वेतसर्षपविक्षेपादिकमाह— सर्वबीजानीति सार्धद्वाभ्याम् । हेतिराड् = हेतिराजं चक्रमित्यर्थः । विभक्तिनियम- श्छान्दसः ॥ ८१-८३ ॥