सात्वत संहिता (पाञ्चरात्र आगम - भगवान् सङ्कर्षण-नारद संवाद सान्वय सटीक)

अष्टादशः परिच्छेदः ४३१

सभी बीज सिद्धार्थक युक्त सभी धान्यों को अस्त्र मन्त्र का ध्यान कर अस्त्र मन्त्र से जप कर उन्हें अस्त्र के समान बनावे ॥ ७९-८१ ॥ फिर विघ्न की शान्ति के लिये उन सिद्धार्थक युक्त धान्यों को दशों दिशाओं में वेग से प्रक्षिप्त करे । फिर उन धान्यों को कुशा के कूँचे से एकत्रित कर पूर्व दिशा में स्थापित करे और किसी वस्तु के भीतर रख देवे । तदनन्तर चन्दनादि द्वारा हेतिराट् चक्र लिखे ॥ ८१-८३ ॥ कुम्भमण्डलाग्निषु भगवदर्चनक्रमकथनम् करकं कुम्भसंयुक्तमलङ्कृत्य यथा पुरा ॥ ८३ ॥ भोगैः प्रावरणान्तैश्च मूर्तीभूतौ विचिन्त्य च । तद्देवताशरीरं तु पश्येदम्बरवच्छुभम् ॥ ८४ ॥ अथ कुम्भमण्डलाग्निषु भगवदर्चनक्रममाह—करकं कुम्भसंयुक्तमित्यारभ्य प्राग्वत् कुम्भेऽथ पूजित इत्यन्तम् । यथापुरमलङ्कृत्य, "प्राप्तानुज्ञोऽथ कलशमादाय शुभलक्षणम्" (१७।५७) इत्यादिसप्तदशपरिच्छेदोक्तप्रकारेणालङ्कृत्येत्यर्थः एव- मेवोक्तं जयाख्येऽपि दीक्षापटले— अथादाय दृढं शुभमेकरूपं च निर्व्रणम् ॥ कलशं मृण्मयं रम्यं सौवर्णं वाऽथ राजतम् । रत्नहाटकसद्गन्धपुष्पसर्वौषधीयुतम् ॥ शुभपादपशाखाढ्यं पट्टसूत्रकण्ठभूषणम् । गालितोदकसम्पूर्णं वारिधारान्वितं शुभम् ॥ चन्दनाद्युपलिप्तं च परितश्चार्घ्यचर्चितम् । (१६।९५-९८) इति । प्रावरणान्तैर्भोगैर्वस्त्रान्तैरुपचारैरित्यर्थः । मूर्तीभूतौ विचिन्त्य कुम्भकरकौ मन्त्रनाथसुदर्शनयोः शरीरत्वेन ध्यात्वेत्यर्थः, "तद्देवताशरीरं तु पश्येदमलवर्चसम्" (ई०सं ११।१९५, पा०सं० १२।२२४) इतीश्वरपारमेश्वरोक्तेः । विचिन्त्य चेत्यत्र चकारेण पूर्वं महाकुम्भमध्ये भगवदर्चनमपि सूचितं भवति । अन्यथा— "इदमभ्यर्थयेद् देवं सास्त्रं बद्धाञ्जलिस्थितः" (१८।८७) इत्युक्तिविरोधात् । तथा चेश्वरपारमेश्वरयोः— कुम्भमध्ये विभोः प्राग्वदासनं परिकल्प्य च ॥ तन्मध्ये पुण्डरीकाक्षं समावाह्य विधानतः । सन्निधिं सन्निरोधादि भोगयागावसानकम् ॥ पूर्ववत् सकलं कृत्वा तस्य दक्षिणदिग्गतम् । अस्त्रविग्रहरूपं च ध्यात्वाऽभ्यर्च्य यथाविधि ॥ ध्वंसयन्तं च विघ्नानां जालं कर्मावसानकम् । इति । —(ई०सं० ११।१९८-१२१, पा०सं० १२।२२७-२२९) जयाख्ये (१६।१०२) ईशानदिशि महाकुम्भस्थापनमुक्तम् । अतस्त्वेतत्पक्ष-