भारतकोश
सात्वत संहिता (पाञ्चरात्र आगम - भगवान् सङ्कर्षण-नारद संवाद सान्वय सटीक)

सात्वत संहिता (पाञ्चरात्र आगम - भगवान् सङ्कर्षण-नारद संवाद सान्वय सटीक)

Satvata Samhita of Pancharatra Agama with Commentary

भगवान् सङ्कर्षण / महर्षि नारद द्वारा

DevanagariHindipublished837 पृष्ठ

पृष्ठ 570, कुल 837 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 570

एकविंशः परिच्छेदः ५११ अब अपने शरीर में मन्त्रनाथ के स्मरण का स्थान तथा उसके लिये उचित काल कहते हैं—नाभिचक्र, हृत्कमल, कुण्डलिनी का मूल, गलारूप गर्त में, भ्रूमध्य में और ब्रह्मरन्ध्र में—इन स्थानों में मन्त्रराट् का स्मरण करे ॥ ५१ ॥ प्रवास, शयन तथा रास्ते में सूर्य के समान प्रकाशित इष्टदेव के मन्त्र का स्मरण सर्वदा करे ॥ ५२ ॥ मृगसूकरमांसानि नाद्यान्मीनोत्थितानि च ॥ ५२ ॥ न हंसकच्छपीयानि न शृङ्गाटपलानि च । न तथा पद्मबीजानि न वटाग्रं समारुहेत् ॥ ५३ ॥ सिंहसूकरादिरूपैर्भगवतोऽवतीर्णत्वात् तत्तन्मांसानि न भक्षयेत् । तथा चतुष्पथ- विक्रीतमांसानि च न भक्षयेदिति चाह—मृगेति । मृगसूकरादिषु भगवद्बुद्धिरेव कार्येति भावः । उक्तः खलु नृसिंहकल्पे समयोपदेशप्रकरणे— दूरादेव नमस्कार्यो मृगराड् व्याघ्र एव वा । तदाकृतिर्मृगो वान्यौ तच्चर्मापि च नारुहेत् ॥ (१७।१२९) इति । एवं मांसनिषेधश्च कृतयुगविषयः, कलौ सामान्यतो निषेधात् ॥ ५२-५३ ॥ मृग, सूकर तथा मछली के मांस का भोजन न करे । इसी प्रकार हंस, कच्छप तथा सींग वाले जीवों का मांस न खावे । भगवदाश्रित होने के कारण कमलगट्टा न खावे तथा वट पर भगवान् के शयन करने के कारण वट पर आरोहण न करे ॥ ५२-५३ ॥ छेद्यमानं न तत्पश्येत् तद्दलं नाङ्घ्रिणा स्पृशेत् । एवं पद्मस्य भगवदाश्रितत्वात् तद्बीजानामभक्ष्यत्वम्, भगवतो वटपत्रशायित्वात् तदारोहणादिनिषेधं चाह—न तथेति ॥ ५३-५४ ॥ वट के दल को तोड़ते हुए न देखे और उसके पत्ते को पैर से स्पर्श भी न करे ॥ ५४ ॥ चातुर्मास्यव्रतानुष्ठानस्थानकथनम् पुण्यक्षेत्रं महातीर्थं सिद्धाश्रममनुत्तमम् ॥ ५४ ॥ वैष्णवीं पर्षदं वापि व्यक्तिस्थानं तथाच्युतम् । आसाद्य मण्डलं कृत्वा चक्रं वा द्वादशारकम् ॥ ५५ ॥ निर्वाहणीयं विधिवत् चातुर्मास्यं महामते । गृहे संयमपूर्वं वा चक्रं कृत्वा तु कुड्यगम् ॥ ५६ ॥ चतुर्विधेन रजसा प्रतिमाया अथाग्रतः । चातुर्मास्यव्रतानुष्ठानस्थानान्याह—पुण्यक्षेत्रमिति त्रिभिः ॥ ५४-५७ ॥