भारतकोश
सात्वत संहिता (पाञ्चरात्र आगम - भगवान् सङ्कर्षण-नारद संवाद सान्वय सटीक)

सात्वत संहिता (पाञ्चरात्र आगम - भगवान् सङ्कर्षण-नारद संवाद सान्वय सटीक)

Satvata Samhita of Pancharatra Agama with Commentary

भगवान् सङ्कर्षण / महर्षि नारद द्वारा

DevanagariHindipublished837 पृष्ठ

पृष्ठ 580, कुल 837 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 580

द्वाविंशः परिच्छेदः ५२१ परमः पालनीयश्च तेनैष समयः सदा ॥ ४४ ॥ अथ साधकलक्षणमाह—साधकाख्ये विशेषो य इत्यारभ्य साधको भगवन्मय इत्यन्तम् । एवं च यावन्तं पूर्वोक्तदीक्षया संस्कृत आयतने वने भवने वा यथाविधि ध्यानन्यासादिभिः सह मन्त्रार्चनं कुर्वन् जपादिभिस्तत्साधनपरो यः स साधक इति बोध्यः ॥ ४१-४६ ॥ अब हे सङ्कर्षण ! साधक शिष्य में जो विशेषता है उसे मुझसे सुनिये— साधक शिष्य पूर्व की भाँति दीक्षा प्राप्त कर समस्त स्नानादि तथा दैवी कर्म से युक्त होकर लोकाराधन के लिये नहीं, अपनी सिद्धि के लिये मन्त्राराधन में तत्पर रहे । वन में, अथवा किसी देवतायतन में, अथवा अपने गृह में, अथवा किसी मनोरम स्थान में निवास करते हुए मन्त्र, सेवा एवं अर्घ्यदानपूर्वक महान् मन्त्र- व्रत का पालन करे । सब प्रकार से यही पालनीय है इसीलिये इसे समय कहा जाता है ॥ ४१-४४ ॥ यदतीव च संलब्धं यच्छक्त्यानन्दमात्मनि । तदाश्चर्यं न वक्तव्यं पूजापूर्वं गुरोर्विना ॥ ४५ ॥ आत्मीयमुद्रासंयुक्तो नित्योद्युक्तः स्वकर्मणि । श्रद्धया यः स बोद्धव्यः साधको भगवन्मयः ॥ ४६ ॥ जो अत्यन्त रूप से प्राप्त हो तथा जिसकी शक्ति से अपूर्व आनन्द हो, उसे बहुत आश्चर्य न समझे, वह अपूर्व गुरु की पूजा का फल है । इस प्रकार जो श्रद्धापूर्वक आत्मीय मुद्रा से संयुक्त हो, अपने कर्म में सर्वदा सावधानी रखने वाला हो, उस भगवन्मय को साधक शिष्य समझना चाहिये ॥ ४५-४६ ॥ ४. आचार्यलक्षणकथनम् लिङ्गैः पूर्वोदितैर्युक्तस्त्वभियुक्तो विशेषतः । अनुग्रहार्थं गुरुणा भक्तानां विनियोजितः ॥ ४७ ॥ पदानि पदमन्त्राणां सार्थकानि च वेत्ति यः । वाच्यवाचकभावेन साङ्गानङ्गवशेन वा ॥ ४८ ॥ करविग्रहकह्लारचक्रन्यासार्थमेव च । समेन विषमेणैव सकृच्चित्रादिकेन च ॥ ४९ ॥ तेषामर्थवशाच्चैव विनियोगं हि वस्तुषु । ध्यानदैवतविज्ञानाद् व्यापकत्वं तु चाध्वनि ॥ ५० ॥ निर्लिङ्गं देवतानां च शब्दब्रह्मत्वमेव हि । यथावदनुजानाति स्ववर्णैः प्रागुदीरितम् ॥ ५१ ॥ सा० सं० - 37