भारतकोश
सात्वत संहिता (पाञ्चरात्र आगम - भगवान् सङ्कर्षण-नारद संवाद सान्वय सटीक)

सात्वत संहिता (पाञ्चरात्र आगम - भगवान् सङ्कर्षण-नारद संवाद सान्वय सटीक)

Satvata Samhita of Pancharatra Agama with Commentary

भगवान् सङ्कर्षण / महर्षि नारद द्वारा

DevanagariHindipublished837 पृष्ठ

पृष्ठ 699, कुल 837 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 699

६४० सात्वतसंहिता अथ प्रासादान्तःप्रवेशे तत्रत्यविघ्नोत्सारणम्, तत्र ब्रह्मशिलाप्रतिष्ठार्थं श्वभ्रख- ननम्, तदर्थं गर्भगेहस्य सप्तधा विभागम्, तत्तत्पदानाम् अधिदेवता विवरणम्, तेषु तेषु पदेषु चातुरात्म्यप्रतिष्ठादीनां वर्ज्यावर्ज्यविवेचनम्, तत्तत्फलभेदांश्चाह— सार्ध्यपुष्पा- क्षतकर इत्यारभ्य अकामानांमयं विधिरित्यन्तम् । गुणाष्टकम् अपहतपाप्मत्वादिकम् । (अपवर्गे) मोक्ष इति यावत् ॥ १७९-१९२ ॥ स्वयं हाथ में अर्घ्य पुष्प अक्षत लेकर उस प्रासाद में जावे । वहाँ अस्त्र मन्त्र से अभिमन्त्रित सिद्धार्थक से पूर्व और मध्य में विघ्नों का उत्सारण करे, फिर ब्रह्मशिला की प्रतिष्ठा के लिये श्वभ्र (गड्ढा) खने ॥ १७९-१८० ॥ विनिश्चितं यथामानं गार्भं कुर्यात् तु सप्तधा । द्वारदेशात् समारभ्य समैः सूत्रैस्तु सर्वदिक् ॥ १८१ ॥ फिर गर्भगृह को एक निश्चित मान से द्वारदेश से लेकर सभी दिशाओं में समसूत्र से सात भाग में बराबर-बराबर प्रविभक्त करे ॥ १८१ ॥ द्वारमध्ये पदान्तं तु पादानाम्अधिदेवताः । पिशाचा मानवा देवाः परमः पुरुषो हि यः ॥ १८२ ॥ चातुरात्म्यं विनान्येषां स्थापितानां महामते । आराधनं च स्वस्थानादचिरादेव सिद्धिकृत् ॥ १८३ ॥ द्वार मध्य से लेकर पदान्त पर्यन्त पदों के अधिदेवता इस प्रकार कहे गये हैं—पिशाच, मानव, देव जो परम पुरुष कहा जाता है वह चातुरात्म्य, हे महामते! इनकी ही स्थापना करे क्योंकि अन्यों की स्थापना के बिना भी इन्हीं को स्व स्व स्थान पर स्थापना करने से शीघ्र ही सिद्धि हो जाती है ॥ १८२-१८३ ॥ आक्रम्य देवभागं च देव आराध्यते यदि । भवन्ति बहवो विघ्ना वर्जनीयः स्वतस्तु सः ॥ १८४ ॥ देवता के भाग वाला स्थान छोड़कर अन्यत्र उनकी आराधना करने से अनेक विघ्न होते हैं । अतः अन्य स्थानों को स्वयं त्याग देवे ॥ १८४ ॥ शुभेन भद्रपीठेन दैवीयेनाथ लाङ्गलिन् । चातुरात्म्यप्रतिष्ठायां शिलाख्यं मध्यमं पदम् ॥ १८५ ॥ गर्भमध्यपदस्योर्ध्वे योजनीयं प्रयत्नतः । अतोऽन्वितांशमेकं तु त्यक्त्वा वै पृष्ठदेशतः ॥ १८६ ॥ शिलापदद्वयस्यान्ते योजनीया महामते । अग्रदेशेऽथ बिम्बस्य वेदिर्भागद्वयोपरि ॥ १८७ ॥ हे लाङ्गलिन्! शुभ भद्रपीठ अथवा दैवीय पीठ से आराधना करे । चातुरात्म्य