सात्वत संहिता (पाञ्चरात्र आगम - भगवान् सङ्कर्षण-नारद संवाद सान्वय सटीक)
Satvata Samhita of Pancharatra Agama with Commentary
भगवान् सङ्कर्षण / महर्षि नारद द्वारा
पृष्ठ 704, कुल 837 में से
संदर्भ में पढ़ेंपञ्चविंशः परिच्छेदः ६४५ मन्त्रपाठनम्, दुकूलेन पादाम्बुरुहनालवेष्टनम्, पीठमध्ये बिम्बस्थापनम्, प्रतिष्ठालिङ्ग- मन्त्रपाठनं चाह—ततः प्रबोधयेद् देवमित्यारभ्य द्वौ मन्त्रौ पाठयेत् क्रमादित्यन्तम् । अग्नीषोमौ समीकृत्य श्वासं (गु?कु)म्भीकृत्येत्यर्थः । एवमेव व्याख्यातं पारमेश्वर- व्याख्यानेऽपि । वामतो मारुतं त्यजेद् वामनासिकया श्वासं विसृजेदित्यर्थः । प्रतिष्ठालिङ्गशब्दौ द्वौ मन्त्रौ ऋग्वेदसामवेदोक्तौ प्रतिष्ठासीत्यादिमन्त्रावित्यर्थः । अथवा प्रतिष्ठासीति साम, ध्रुवा द्यौरिति यजुरिति पारमेश्वरव्याख्यानोक्तौ ॥ २१२-२२० ॥ फिर लग्नोदय उपस्थित होने पर देवाधिदेव का प्रबोधन करे, उनकी अर्चना करे, फिर इस प्रकार प्रार्थना करे—हे मन्त्रात्मन्! अपने इस आग्नेय स्वरूप का उपसंहार कीजिये । हे परमेश्वर! स्थिर रहने के लिये सौम्य रूप धारण कीजिये । हे हृषीकेश! आपको नमस्कार है । हे परमेश्वर! शय्या से उठिये । हे नाथ! मेरे ऊपर कृपा करने के लिये पीठ भूमि पर पदार्पण कीजिये । इस प्रकार निद्रा त्याग कराने के पश्चात् आराधक उनका हृदय उद्घाटित करे । मन्त्रराज को शय्या से उठावे । फिर मूर्त्तिधर लोग अपने बल से मूर्त्ति मन्त्र पढ़ते हुये तोरण से बाहर निकलकर मन्दिर की चार प्रदक्षिणा करें ॥ २१२-२१५ ॥ कुर्यात् प्रासादपीठस्य द्वाराग्रे सन्निरोध्य च । पाद्यार्घ्याचमनं दत्वा हृन्मन्त्रेण प्रवेशयेत् ॥ २१६ ॥ शाखाद्यमस्पृशन्तं च पाठयेत् तद्विदस्ततः । चतुश्चक्रेति तदनु पुरमेकादशेति यत् ॥ २१७ ॥ वर्म्माभिमन्त्रितेनाथ दुकूलेन सितेन च । पादाम्बुरुहनालं प्राक् शिखामन्त्रेण वेष्टयेत्॥ २१८ ॥ अग्नीषोमौ समीकृत्य प्रणवाद्यन्तगेन तु । निवेश्य मूलमन्त्रेण वामतो मारुतं त्यजेत् ॥ २१९ ॥ प्रतिष्ठालिङ्गशब्दौ तु द्वौ मन्त्रौ पाठयेत् क्रमात् । फिर प्रासादपीठ के द्वार के अग्रभाग में भगवान् को रोक कर पाद्य, अर्घ्य, आचमनीय देकर ‘नमः’ मन्त्र से प्रासाद में प्रवेश करावें । इसके बाद किसी विशेष शाखा का नाम न लेते हुये वेदवेत्ताओं से प्रथम ‘चतुश्चक्र’ इस मन्त्र का, फिर ‘पुरमेकादशेति च’ इस मन्त्र का पाठ करावे । फिर चक्राभिमन्त्रित श्वेत दुकूल से चरण कमल के नाल को शिखामन्त्र से वेष्टित करे । फिर प्रणवादि तथा प्रणवान्त से श्वास का कुम्भक करते हुये वामनासिका से उस श्वास को बाहर निकाल देवे । तदनन्तर प्रतिष्ठा मन्त्र एवं लिङ्ग मन्त्र इन दोनों का पाठ करावे ॥ २१६-२२० ॥ शान्तं ब्रह्ममयं रूपं स्वकं समवलम्ब्य च ॥ २२० ॥ यतो हितार्थं सर्वेषां निर्गतः षड्गुणात्मना । अतो ब्रह्मपदादीषद् देवभागे समानयेत् ॥ २२१ ॥