शिव पुराण
Shiva Purana
महर्षि वेदव्यास द्वारा
पृष्ठ 572, कुल 850 में से
संदर्भ में पढ़ें५५८ * संक्षिप्त शिवपुराण *
८४६ कैलासशिखरावासी—कैलासके शिखरपर निवास करनेवाले, ८४७ सर्वावासी—सर्वव्यापी, ८४८ सदागतिः—निरन्तर गतिशील वायुदेवता ॥ १९० ॥
हिरण्यगर्भो द्रुहिणो भूतपालोऽथ भूपतिः।
सद्योगी योगविद्योगी वरदो ब्राह्मणप्रियः ॥ १९१ ॥
८४९ हिरण्यगर्भः—ब्रह्मा, ८५० द्रुहिणः—ब्रह्मा, ८५१ भूतपालः—प्राणियोंका पालन करनेवाले, ८५२ भूपतिः—पृथ्वीके स्वामी, ८५३ सद्योगी—श्रेष्ठ योगी, ८५४ योगविद्योगी—योगविद्याके ज्ञाता योगी, ८५५ वरदः—वर देनेवाले, ८५६ ब्राह्मणप्रियः—ब्राह्मणोंके प्रेमी ॥ १९१ ॥
देवप्रियो देवनाथो देवज्ञो देवचिन्तकः।
विषमाक्षो विशालाक्षो वृषदो वृषवर्धनः ॥ १९२ ॥
८५७ देवप्रियो देवनाथः—देवताओंके प्रिय तथा रक्षक, ८५८ देवज्ञः—देवत्तत्त्वके ज्ञाता, ८५९ देवचिन्तकः—देवताओंका विचार करनेवाले, ८६० विषमाक्षः—विषम नेत्रवाले, ८६१ विशालाक्षः—बड़े-बड़े नेत्रवाले, ८६२ वृषदो वृषवर्धनः—धर्मका दान और वृद्धि करनेवाले ॥ १९२ ॥
निर्ममो निरहङ्कारो निर्मोहो निरुपद्रवः।
दर्पहा दर्पदो दृप्तः सर्वर्तुपरिवर्तकः ॥ १९३ ॥
८६३ निर्ममः—ममतारहित, ८६४ निरहङ्कारः—अहंकारशून्य, ८६५ निर्मोहः—मोहशून्य, ८६६ निरुपद्रवः—उपद्रव या उत्पातसे दूर, ८६७ दर्पहा दर्पदः—दर्पका हनन और खण्डन करनेवाले, ८६८ दृप्तः—स्वाभिमानी, ८६९ सर्वर्तुपरिवर्तकः—समस्त ऋतुओंको बदलते रहनेवाले ॥ १९३ ॥
सहस्रजित् सहस्रार्चिः स्निग्धप्रकृतिदक्षिणः।
भूतभव्यभवन्नाथः प्रभवो भूतिनाशनः ॥ १९४ ॥
८७० सहस्रजित्—सहस्रोंपर विजय पानेवाले, ८७१ सहस्रार्चिः—सहस्रों किरणोंसे प्रकाशमान सूर्यरूप, ८७२ स्निग्धप्रकृतिदक्षिणः—स्नेहयुक्त स्वभाववाले तथा उदार, ८७३ भूतभव्यभवन्नाथः—भूत, भविष्य और वर्तमानके स्वामी, ८७४ प्रभवः—सबकी उत्पत्तिके कारण, ८७५ भूतिनाशनः—दुष्टोंके ऐश्वर्यका नाश करनेवाले ॥ १९४ ॥
अर्थोऽनर्थो महाकोशः परकार्यैकपण्डितः।
निष्कण्टकः कृतानन्दो निर्व्याजो व्याजमर्दनः ॥ १९५ ॥
८७६ अर्थः—परमपुरुषार्थरूप, ८७७ अनर्थः—प्रयोजनरहित, ८७८ महाकोशः—अनन्त धनराशिके स्वामी, ८७९ परकार्यैकपण्डितः—पराये कार्यको सिद्ध करनेकी कलाके एकमात्र विद्वान्, ८८० निष्कण्टकः—कण्टकरहित, ८८१ कृतानन्दः—नित्यसिद्ध आनन्दस्वरूप, ८८२ निर्व्याजो व्याजमर्दनः—स्वयं कपटरहित होकर दूसरेके कपटको नष्ट करनेवाले ॥ १९५ ॥
सत्त्ववान्सात्त्विकः सत्यकीर्तिः स्नेहकृतागमः।
अकम्पितो गुणग्राही नैकात्मा नैककर्मकृत् ॥ १९६ ॥
८८३ सत्त्ववान्—सत्त्वगुणसे युक्त, ८८४ सात्त्विकः—सत्त्वनिष्ठ, ८८५ सत्यकीर्तिः—सत्यकीर्तिवाले, ८८६ स्नेहकृतागमः—जीवोंके प्रति स्नेहके कारण विभिन्न आगमोंको प्रकाशमें लानेवाले, ८८७ अकम्पितः—सुस्थिर, ८८८ गुणग्राही—गुणोंका आदर करनेवाले, ८८९ नैकात्मा नैककर्मकृत्—अनेकरूप होकर अनेक प्रकारके कर्म करनेवाले ॥ १९६ ॥
सुप्रीतः सुमुखः सूक्ष्मः सुकरो दक्षिणानिलः।
नन्दिस्कन्धधरो धुर्यः प्रकटः प्रीतिवर्धनः ॥ १९७ ॥
८९० सुप्रीतः—अत्यन्त प्रसन्न, ८९१ सुमुखः—सुन्दर मुखवाले, ८९२ सूक्ष्मः—स्थूलभावसे रहित, ८९३ सुकरः—सुन्दर