शिवदृष्टि (सोमानन्दनाथ - उत्पलदेवाचार्य वृत्ति सहित काश्मीर प्रत्यभिज्ञा मूल दर्शन सटीक)

१२२ शिवदृष्टिः [ आ०-४ इतोऽपि१ सर्वशिवता सत उत्पत्तियोगतः ॥ ३३ ॥ स एवास्ते पुरा२ तादृक्शक्तिरूपस्वरूपकः । स३एव कार्यरूपेण भगवानवकल्पते ॥ ३४ ॥ इतोऽपि हेतोः सर्वशिवता यस्मादुत्पत्तिमद्भावजातं सदेवोत्पद्यते तत्स्वभावस्य कार्यात्मनः प्रागपि विरुद्धासत्तासंस्पर्शायोगात् । तदेव च प्रागपि सदङ्कुररूपं स्यात्, यदि सत्तासत्तत्त्वोऽङ्कुरः शक्तिरूपः पूर्वमास्ते पुनरङ्कुरात्मककार्यरूपेण भवति ॥ ३४ ॥ सत्कार्यं४ नोपपन्नं चेत्सतः किं करणेन यत् । अभिव्यक्तिरथास्यात्र क्रियते सापि किं सती ॥ ३५ ॥ १ तदेवं परमेश्वरस्य विश्वशक्तिमयत्वेऽपि स्थूलैक्षया सूक्ष्मसमीक्षया महासामान्यनयेन विश्वस्य तन्मयत्वे सिद्धेऽपीति न किंचनाप्यत्र प्रक्षेप्यत्वा- पकर्षणीयाभावात्साधनस्य प्रयोजनम् । अथ च व्यवहारमात्रं साध्य- मित्यानुषङ्गिकप्रयोजने वाद्यन्तरविमतिनिराकरणरूपेण मुख्यप्रयोजने च तत्स्वरूपसत्तात्मकं चिन्निवृत्तिशक्तिद्वयं सर्वाक्षेपकत्वेनाधिकरणसिद्धान्त- नीत्या समर्थितमेव । तत्र चिच्छक्तिस्फारोन्मेषस्वभावज्ञानशक्त्या तावदद्वय- वादः समर्थितः । अथेदानीं तत्स्वातन्त्र्यस्फारोन्मेषस्वभावक्रियाशक्त्यापि तदद्वयं समर्थयितुं कर्तृकर्मभावोन्मोलनार्थं सत्कार्यवादमाश्रित्य तावद्ब्रूत इतो- ऽपीत्यादि । २ ननु यदसत्तदसद्युक्तेतिनयेनास्तु तावत्सत् एवोत्पत्तियोगः । परंत्वियद्वक्तव्यं कथं ते तत्रावस्थाः, कार्यावस्थायाः प्राक् कर्तृवस्थायाम- पीत्यत आह पुरेत्यादि । ३ ननु चास्तु सत एवोत्पत्तिः कारणावस्थायामपि तस्य तादृगवस्थानाभिमननात् । इयत्तु विचिन्त्यं सतोऽप्यसत एवोत्पत्तिरिति । तथाहि यथा घटोत्पत्तौ यावत्स्वरूपेणावतिष्ठते तावन्न कार्योत्पत्तिः । तत्र तु कार्यं सदस्त्वसद्वा नास्त्यत्र विमतिः, मृदादीनां स्वरूपनाशे सति घटोत्पत्तिः संभाव्यते नान्यथा तथा विश्वरूपकार्योत्पत्तौ तस्य विप्रलोप आयात इत्यसत्कार्यवादसिद्धि रन्यथापि सिद्धयतीति किमत्र शरणमित्यत आह स एवेत्यादि । अथ भावः-यदि कार्यकारणभावः स्यात्तदा भवेदङ्क- वद्युक्तेः संभवः, इह कर्तृकर्मभावः, स तु यथाज्ञाततत्तच्छास्त्रार्थान्तर्गर्भीकृत- समस्तशास्त्रसन्दर्भः वहिर्भावेऽपि स्वरूपेणावतिष्ठते तथेहापीत्यर्थः । ४ अथेदानीं सत्कार्यवादं कर्तृकर्मभावेन सम्यगाकलय्य स्वयूथ्यानां सम्य- ग्वबोधार्थं प्रतिवादिविमतिनिरासकथनपूर्वं प्रतिवाद्याक्षेपेण युक्तिसमर्थनेन