शिवदृष्टि (सोमानन्दनाथ - उत्पलदेवाचार्य वृत्ति सहित काश्मीर प्रत्यभिज्ञा मूल दर्शन सटीक)

आ०-६ ] उत्पलदेवकृतवृत्त्योपेता १५१ ये सांख्या आत्मस्वातन्त्र्यवादिनो येऽप्यनीश्वराः । तत्राप्यस्त्यविवेकाख्यो मलो बन्धविमोक्षता ॥ २७ ॥ पृथक्त्वमीश्वरस्यास्ति सर्वात्मभ्यः पृथक्कृतः । न्यायवैशेषिकाणां तु बन्धमोक्षौ पृथक्स्थिती ॥ २८ ॥ प्रकृत्यादीश्वरत्वेन सर्वदैव तदात्मता । संवित्तिशून्यब्रह्मत्ववादिनां जडतैव सा ॥ २९ ॥ वदन्ति ते हि सकलमेतन्नारदसंग्रहात् । कालकारणिकानां तु नामता जडताथ वा ॥ ३० ॥ अव्याप्तिरन्तः कृत्यादेर्भवेत्षड्धामवादिनाम् । तत्र चित्पक्षपातश्चेत् प्राप्नुयात् सततं ग्रहः ॥ ३१ ॥ स्वर्गमुक्तिवादिनां तु बन्धमोक्षौ व्यवस्थितौ । ये बाह्यवादिनो बौद्धास्ते भेदं समुपाश्रिताः ॥ ३२ ॥ विज्ञानवादिनां ज्ञानं सत्यं प्रत्येत्यसत्यताम् । बहिः कथं न ह्यसत्यं सत्याङ्गवितुमर्हति ॥ ३३ ॥ कामिनां कथमेतच्चेदुक्ता प्रागस्य सत्यता । ज्ञानस्य करणत्वेन कर्तृपेक्षा प्रसज्यते ॥ ३४ ॥ कर्तृत्वे ज्ञप्तिमात्रत्वे आकांक्षा करणे भवेत् । द्विरूपत्वे विरुद्धत्वसंक्रमत्वं प्रवर्तते ॥ ३५ ॥ अक्रमत्वेऽस्मन्मतत्वं तदैक्यं परिनिष्ठया । न चापि क्षणभंगित्वे युक्ता वैनाशिकी स्थितिः ॥ ३६ ॥ अहं वेद्मि स मां वेत्ति न कर्तृकरणादिता । ज्ञानस्यैकक्षणे युक्ता तदद्वित्वेन क्षणक्षयः ॥ ३७ ॥ विभागकालग्रहणकालयोर्भिन्नकालता । विनष्टत्वात् फलं कस्य क्रमात्कर्मफले यतः ॥ ३८ ॥ भेदवानिति लक्ष्यत्वे दृष्टान्तोऽस्ति न तादृशः । ग्राह्यग्राहकसंवित्तेर्भेदवानिव लक्ष्यते ॥ ३९ ॥ न च शुद्धस्य बाह्यार्थाभासता चेदविद्यया । वासनारूपया शुद्धे नाशुद्धा वासना भवेत् ॥ ४० ॥