षोडश ग्रन्थाः (महाप्रभु वल्लभाचार्य - पुष्टिमार्ग सिद्धान्त एवं सान्वय हिन्दी व्याख्या)

३८ श्रीयमुनाष्टकम् । तत्र ग्रन्थक्रमः पूर्वमुच्यते— यमुनाष्टकमादौ तु श्रीकृष्णास्यं हि निर्ममे । मुकुन्दरतिसिद्ध्यर्थं दुरितक्षयपूर्वतः ॥ ३ ॥ स्वभावविजयार्थं च सुरस्योरेश्च तुष्टये । (जीवैस्तु नमनाधिक्यं नैव कर्तुं हि शक्यते ।) नमनादतिरिक्तं तु कर्तुं जीवैर्न शक्यते ॥ ४ ॥ कृष्णस्य निरपेक्षत्वादिति स्वान्ते विचार्य हि । अधिकारस्य सिद्ध्यर्थं यमुनाष्टकमुज्जगौ ॥ ५ ॥ अग्रेऽधिकारसिद्धेस्तु कर्तव्यज्ञापनाय वै । सुपुरुषार्थसङ्क्षेपं बालबोधे न्यरूपयत् ॥ ६ ॥ पुरुषार्थपरिज्ञाने साध्यसाधनभावतः । सिद्धान्तमुक्तावल्यां तु सेवारूपं न्यदर्शयत् ॥ ७ ॥ तत्र— सेवा च द्विविधा प्रोक्ता बाह्याभ्यन्तरभेदतः । तन्निर्वाहाय सिद्धान्तरहस्यं प्रभुरुक्तवान् ॥ ८ ॥ तत्र बाह्यपदार्थानी शुद्धिम्क्ता समर्पणे । आन्तराणां तु शुद्ध्यर्थं नवरत्नं तथा पुनः ॥ ९ ॥ अन्तःकरणसम्बोधं प्रकटीकृतवान्स्वयम् । बाह्याभ्यन्तरयोः शुद्धिमेवमुत्पाद्य मत्प्रभुः ॥ १० ॥ तन्निर्वाहार्थं विवेकधैर्याश्रयमरीरचत् । तत्राश्रयश्चित्तदोषान्न स्थिरो भवतीति हि ॥ ११ ॥ विचार्य कृष्णाश्रयाख्यं ग्रन्थं सूक्ष्मं न्यरूपयत् । आश्रये तु स्थिरे सिद्धे स्वकीयार्थप्रसिद्धये ॥ १२ ॥ चतुःश्लोकीं चकाराग्निरुद्दिश्य स्वमनः प्रति । ततो मार्गत्रयस्यापि बोधनार्थं कृपानिधिः ॥ १३ ॥ पुष्टिप्रवाहमर्यादाग्रन्थं गूढमचीकरत् । एवं भक्तिप्रकरणं महाकारुणिकस्ततः ॥ १४ ॥ दृढीकृत्य प्रवृद्ध्यर्थमकरोद्भक्तिवर्द्धिनीम् । एवं भक्तिं वर्धयित्वा जलभेदमिषेण तु ॥ १५ ॥ भक्तानां लक्षणं प्राह सर्ववादिनिरासकृत् । पद्यानि च तदर्थे हि प्रोवाच निखिलेष्टदः ॥ १६ ॥