शुक्र नीति (महर्षि शुक्राचार्य - हिन्दी टीका सहित)

( ६ )

एतद्व्याख्या—"एषा वा इति । ज्वलन्ती लोहमयी स्थूणा सूर्मी, सा च कर्णकावती छिद्रवती । अन्तरपि ज्वलन्तीत्यर्थः । तत्समानेयमृक् । एकेन प्रहारेण शतसंख्याकान् मारयन्तः शूराः शततर्हाः । असुराणां मध्ये तादृशानेतयर्चा देवा हिंसन्ति । अनया समिदाधानेन शतघ्नीमेनामृचं वज्रं कृत्वा वैरिणं हन्तुं प्रहरति । इति । ( तै० सं० का० १ अ० ४ अनु० ७ )

तथा षड्विंशतिशतवर्षेभ्यः प्रागवतीर्णेन महर्षिणा अर्थशास्त्राचार्येण चाणक्येन अस्य च सुवर्णसंशोधनमिषेण तदपसारणे सुवर्चिकोपयोगित्वं सुवर्णाध्यक्षप्रकरणे उक्तम् । तद्यथा—

मूकमूषापूर्तिकिट्टः करटकमुखं नालीसन्दंशो
जोङ्गनी सुवर्चिकालवणमित्यपसारणमार्गाः । ( २-१४-३२ )

सुवर्चिकालवणं टंकणक्षार इति केचित् । सुवर्चिका सुवर्चिकाख्यः क्षारलवणं प्रतीतमित्यपरे । तदेव सुवर्णमिति श्रेष्ठम् । त्रिपुटकादिना परिवायं त्रिपुटकच्छायं तदेवेदं सुवर्णमिति वदन्नपहरति । ( प्रतिपदपंचिकायाम् )

अयं पदार्थः बङ्गप्रदेशे प्रचुरमात्रया उपलभ्यते इति 'बङ्गाल साल्ट' नाम्ना वैज्ञानिकानां परिचितोऽस्ति । तथा च 'गन् पावडर' वस्तु भारतीयैरज्ञात-मासीच्चेत् उपर्युक्तग्रन्थेषु कथमुल्लिख्येत ? अतः एतद्वस्तुविषयेऽज्ञातत्वहेतुमपन्यस्य ग्रन्थोऽयं 'पोर्तुगीज' आक्रमणानन्तरकालिकः इति साधनं स्वरूपासिद्धिरूप-हेत्वा-भास-ग्रस्तमित्यश्रद्धेयम् । किञ्च ऐतिहासिकानां 'बन्दूक' 'तोप' विषये—उपर्युक्ता संशोधनरीतिः वास्तविकेतिहासविरुद्धा इति अत्रत्यराजनीतिवर्गसदस्यैः श्रीनटराज-अय्यर एडवोकेट, एम्०, ए०, एम्०, एल० महोदयैरितिहासलेखकानां आर्०, सी० मजुमदार-महाभागानां "भारतीय-सभ्यता" नामकात् ग्रन्थादुद्धृत्य प्रदर्शितम् ।

४६०—पृष्ठे—¹'बन्दूक' तथा 'गन् पावडर' का प्रयोग भारतदेश में ।

१—²इसमें कोई सन्देह नहीं कि बन्दूक भारत में पोर्तुगीजों के आने के पूर्व ई० सन् १४९८ में सामान्य प्रयोग में थी ।

---

1. Use of Guns and Gunpowder in India.
2. There is no doubt that guns were in common use before the arrival of the Portuguese in India in A. D. 1498.