सिद्धान्तशिरोमणि: गोलाध्याय (भास्कराचार्य - मरीचि भाष्य एवं पं. केदारदत्त जोशी सविस्तार व्याख्या)

त्रिप्रश्नवासना ३०७ साव इ × ग्रहग × उदयमा सावन इ + —————————————— = नाक्षत्र इष्ट काल । ६० × १८०० साव इ० × रग × उदयमा ∵ सावन इष्ट = सावन - इ + ———————————— = उदयसूर्य का भोग काल ६० × १८०० साव इ × रग ० × उदय० मा० (उ० र० भु० क × १८००) = सा० इ० + —————————————— - ————————————— उदयमा ६० × १८०० १८०० साव० इ० + साव० इ० × २० ग० × उदयमा० उद०मा० = ———————————————————— - ———— (१८०० - उ.र.भु.का) ६० × १८०० १८०० उ मा० ⎛ सावइ × २०ग० ⎞ = साव इ० + ———— ⎜ ——————— - १८०० + उ० २० भु० ⎟ १८०० ⎝ ६० ⎠ उद मा० उ० मा० = सा० इ० + ———— × इ० २० भु का - १८०० = साव० इ० - ———— १८०० १८०० (१८०० - इ० २० भु० क०) उदयमान = सावनइष्ट - ———— × इष्ट राशिभोग्य काल । उपपन्न है ।।२७।। १८०० इदानीं देशविशेषेण राशीन् सदोदितानुदितांश्चाऽऽह— त्र्यंशयुडुग्नवरसाः ६९ पलांशका यत्र तत्र विषये कदाचन । २० दृश्यते न मकरो न कार्मुकं किंच कर्कमिथुनौ सदोदितौ ॥२८॥ यत्र साङ्घ्रिगजाजसंमिता ७८ स्तत्र वृश्चिकचतुष्टयं न च । १५ दृश्यतेऽथ वृषभाच्चतुष्टयं सर्वदा समुदितं च लक्ष्यते ॥२९॥ यत्र तेऽथ नवतिः पलांशकास्तत्र काञ्चनगिरौ कदाचन । दृश्यते न भदलं तुलादिकं सर्वदा समुदितं क्रियादिकम् ॥३०॥ वा० भा०—अयमर्थस्त्रिप्रश्ने लम्बादिका क्रान्तिरुदक् च यावत्तावद्दिनं संत- तमेव तत्रेत्यादिना सम्यक्कथित एव । यत्र वृश्चिकान्तक्रान्तितुल्यो लम्बस्तत्रैते पलांशाः ६९।२० । तत्र धनुर्मकरौ क्षितिजादधःस्थितावेव भ्रमतः । कर्कमिथुनौ तूपर्येव । यत्र तुलान्तक्रान्तितुल्यो लम्बस्तत्राष्टसप्ततिः सप्तदशकलाधिका ७८ । १७ पलांशास्तत्र वृश्चिकादिचतुष्टयं क्षितिजादधो वृषभादिकमुपरि । एवं मेरौ नवतिः ९० पलांशास्तत्र तुलादिषट्कमधो मेषादिकमुपरीति सर्वं भ्रगोले सति दृश्यते ॥२८॥२९॥३०॥