सिद्धान्तशिरोमणि: गोलाध्याय (भास्कराचार्य - मरीचि भाष्य एवं पं. केदारदत्त जोशी सविस्तार व्याख्या)

३०८ गोलाध्याये मरीचिः-अथान्यसंस्थितिज्ञानार्थं रथोद्धतयाऽऽह-त्र्यंशयुङ्‌नवरसा इति । यत्र देशेऽक्षांशा विंशतिकलाधिका एकोनसप्ततिः ६९ । २० । तत्र देशे मकरः कल्पितमकर- राशिः । कदाचन । कस्मिन्नपि काले । सदेत्यर्थः । न दृश्यते । तत्रत्यमनुष्याणां दृष्टि- गोचरो न भवतीत्यर्थः । कल्पितधनुराशिरपि न दृश्यते । कल्पितधनुर्मकरराशी तत्रत्यानां नित्यमदृश्याविति फलितार्थः । तत्रैव विशेषान्तरमप्यस्तीति सूचनार्थमाह-किंचेति । तदा तत्कर्कमिथुनाविति । कल्पितकर्कमिथुनराशी नित्यमुदितौ । तत्रत्यानां दृष्टिगोचरयोग्यौ । अत्र मकरकर्कयोः प्रथमोक्त्याऽयनं संधितस्तत्तदादिरूपादुभयतः प्रत्येकं राशिद्वयायोग्यम- दृश्यो दृश्यश्चोभयत्राभिन्नक्रमोक्त्या दृश्यराशेः षड्भान्तरो राशिरवश्यमदृश्य इति सूचि- [