भारतकोश
सिद्धान्तशिरोमणि: गोलाध्याय (भास्कराचार्य - मरीचि भाष्य एवं पं. केदारदत्त जोशी सविस्तार व्याख्या)

सिद्धान्तशिरोमणि: गोलाध्याय (भास्कराचार्य - मरीचि भाष्य एवं पं. केदारदत्त जोशी सविस्तार व्याख्या)

Siddhanta Shiromani Goladhyaya with Marichi Commentary

भास्कराचार्य द्वितीय (भाष्यकार: मुनीश्वर / केदारदत्त जोशी) द्वारा

DevanagariHindipublished723 पृष्ठ

पृष्ठ 426, कुल 723 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 426

३२४ गोलाध्याये पत्तिप्रतिपादनार्थमन्यान्यप्यक्षक्षेत्राणि सन्ति । तानि कथं नोक्तानीत्यत आह —त्र्यस्रसहस्र- मिति । स्फुटगोलविद्यैः । स्फुटा गोलविद्या येषां ते । तैर्गणकैरित्यर्थः । एवमुक्तदिशा । दृग्गोले वृत्तानां परस्परसंपातात्त्र्यस्रसहस्रं जात्याऽक्षक्षेत्रत्र्यस्राणां सहस्रम् । अनन्तभेदानु- त्पाद्य । स्वमतिमाहात्म्यानुरोधादन्यान्यप्यक्षक्षेत्राणि प्रकल्प्येत्यर्थः । छात्राय जात्यभिप्राये- णैकवचनम् । शिष्येभ्य इत्यर्थः । शास्त्रं ग्रन्थतत्त्वं प्रतिपादनीयम् । तथा च गोलवृत्तभेदेन गोलतत्त्वप्रतिपादनं ब्रह्मणोऽप्यशक्यमायुषोऽल्पत्वादतो मया कल्पनारीतिप्रदर्शनाथं किंचि- दुक्तम् । एतद्रीत्याऽन्यदपि गोलवशात्प्रकल्प्य गणितान्तरपदार्थोपपत्तिरवधेयेति भावः । त्रिप्रश्नोक्ताष्टमक्षेत्रस्य चतुर्थसप्तमविशेषरूपत्वेन तदनतिरेकत्वात्प्रतिपादनमत्र न कृतमिति ध्येयम् ॥४९॥ अथाऽऽरब्धाधिकारो निरूपित इति फक्किकयाऽऽह —इति त्रिप्रश्नाधिकारवासनाधिकार इति । त्रिप्रश्नाधिकारे यदुक्तं तद्वासनाप्रतिपादनात्तदधिकारः । अन्याधिकारोक्तवासना- प्रतिपादनेऽपि न स्वरूपक्षतिरिति ध्येयम् ॥५०॥ दैवज्ञवर्यगणसंततसेव्यपार्श्वश्रीरङ्गनाथगणकात्मजनिर्मितेऽस्मिन् । यातः शिरोमणिमरीच्यभिधे समाप्तिं त्रिप्रश्नसम्यगुपपत्तिमयोऽधिकारः ॥२८॥ इति श्रीसकलगणकसार्वभौमरङ्गनाथगणकात्मजविश्वरूपापरनामकमुनीश्वरविर- चिते सिद्धान्तशिरोमणिमरीचावुत्तराध्याये त्रिप्रश्नाधिकारवा- सनाधिकारः सम्पूर्णः ॥ केदारदत्तः—अक्ष क्षेत्र बताये जा रहे हैं । यह विषय इसी ग्रन्थ के गणिताध्याय के त्रिप्रश्नाधिकार के श्लोक १३-१७ तक की केदारदत्त जोशी कृत संस्कृत दीपिका एवं हिन्दी शिखा भाषा में पेज ३३३ पेज तक में जो अति स्पष्ट है देखिये । (ले० केदारदत्त जोशी—विश्वविद्यालय अनुदान आयोग प्रदत्त द्रव्य राशि से मुद्रित काशी हिन्दू विश्वविद्यालय प्रेस सन् १९६४) । इति सिद्धान्तशिरोमणि ग्रहगोलाध्याय के त्रिप्रश्नवासनाध्यायः-८ की श्री पं० हरिदत्त ज्योतिर्विदात्मज पर्वतीय श्री केदारदत्त जोशी कृत “केदारदत्तः” हिन्दी व्याख्यान सम्पन्न ।

सिद्धान्तशिरोमणि: गोलाध्याय (भास्कराचार्य - मरीचि भाष्य एवं पं. केदारदत्त जोशी सविस्तार व्याख्या) · पृष्ठ 426, कुल 723 में से · BharatKosha