भारतकोश
स्पन्दनिर्णय एवं स्पन्दकारिका (आचार्य क्षेमराज - काश्मीर शैव स्पन्द-शास्त्र सान्वय सटीक)

स्पन्दनिर्णय एवं स्पन्दकारिका (आचार्य क्षेमराज - काश्मीर शैव स्पन्द-शास्त्र सान्वय सटीक)

Spanda Nirnaya of Acharya Kshemaraja with Hindi Commentary

आचार्य वसुगुप्त / क्षेमराज द्वारा

DevanagariHindipublished519 पृष्ठ

पृष्ठ 55, कुल 519 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 55

५४ स्पन्दकारिका [चित्र: परा, पश्यन्ती, मध्यमा, वैखरी वृत्त-चित्र] १. अनाहत वाक् परावाक् । (परा) ↓ (चिन्मय वाक्) । २. अनाहत वाक् पश्यन्तीवाक् । (पश्यन्ती) ↓ (चिन्मय वाक्) । ३. अनाहत वाक् मध्यमावाक् । (मध्यमा) ↓ (चिन्मयवाक्) । ४. आहत वाक् वैखरीवाक् । (वैखरी) (जड़ वाक्) । (१) विवक्षात्मक अनुसंधान = सूक्ष्म बैखरी (२) स्फुटवर्णों की उत्पादिका = स्थूल बैखरी (३) अनुपाधिमान चिदात्मक = पररूप बैखरी [सोपान-चित्र:] परावाक् / पश्यन्तीवाक् / मध्यमावाक् / वैखरीवाक् बैखरी: स्थूल, सूक्ष्म, पर —तन्त्रालोक (तृ०आ०२४६) पञ्चशक्तियाँ एवं वाक्चतुष्टय 'योगिनीहृदय' (चक्रसंकेत)— १. आत्मनःस्फुरणं पश्येद्यदा सा परमा कला । अम्बिका रूपमापन्ना परावाक समुदीरिता ॥ (१।३६ यो०हृ०) । २. बीजभावस्थितं विश्वं स्फुटीकर्तुं यदोन्मुखी । वामाविश्वस्य वमनादंकुशाकारतां गता ॥ (यो०हृ० १।३७) ३. इच्छाशक्तिस्तदा सेयं पश्यन्ती वपुषा स्थिता । ज्ञानशक्तिस्तथा ज्येष्ठा मध्यमा वागुदीरिता ॥ (१।३८) ४. ऋजुरेखामयी विश्वस्थितौ प्रथितविग्रहा । तत्संहतिदशायां तु बैन्दवं रूपमास्थिता ॥ (१।३९) प्रत्यावृत्तिक्रमेणैवं शृंगाटवपुरुज्ज्वला । क्रियाशक्तिस्तु रौद्रीयं बैखरी विश्वविग्रहा ॥ (योगिनीहृदय १।४०) १. इच्छाशक्तिर्वामाशक्ति-सामरस्यमापन्ना पश्यन्तीरूपेण स्थिता । २. ऋजुरेखामयी अत्र शृंगाटाग्ररेखाकारा मध्यमा वागुदीरिता मध्यमामातृका- त्वमापन्ना ॥ ३. बैखरीविश्वविग्रहा वाग्रूपप्रपञ्चमयबैखरीरूपा जाता ।