भारतकोश
श्री चैतन्य चरितामृत (कृष्णदास कविराज गोस्वामी - सम्पूर्ण आदि, मध्य एवं अन्त्य लीला)

श्री चैतन्य चरितामृत (कृष्णदास कविराज गोस्वामी - सम्पूर्ण आदि, मध्य एवं अन्त्य लीला)

Sri Chaitanya Charitamrita of Krishnadas Kaviraj with Hindi Commentary

श्रील कृष्णदास कविराज गोस्वामी द्वारा

DevanagariHindipublished2,549 पृष्ठ

पृष्ठ 103, कुल 2549 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 103

$$२/३०-३४ ]$$

सर्वदेहिनां (सर्वप्राणिनाम्) आत्मा त्वं नारायणः (नारं जीवसमूहः अयनं आश्रयो यस्य सः तृतीय पुरुषावतारः क्षीरोदकस्थः) असि (भवसि); अखिललोक-साक्षी (समष्ट्यन्तर्यामी) त्वं नारायणः (नारं अयसे जानासि द्वितीयपुरुषावतारः गर्भोदकस्थः) असि; नरभूजलायनात् (नरात् परमात्मनः उद्भूताः ये अर्थाः चतुर्विंशतितत्त्वानि, तथा नरात् जातं यत् जलं तदयनात् यः प्रसिद्धः आदिपुरुषावतारः कारणोदकस्थः) नारायणः सः अपि तव अङ्गं (अंशः)। तच्च अपि सत्यम् [एव], न तु माया (न मायिकवदनित्यम्)। [अवतारॆऽपि त्वयि तव चिन्मयकलेवरस्य स्पर्शने माया असमर्था। हे कृष्ण! त्वं मूलनारायणः, पुरुषाद्यवतारास्ते अंशा, त्वमेव अंशीति। तेऽवतारा अङ्गाः, त्वमेवाङ्गीति मे मतिः]। श्लोक-भावानुवाद-हे अधीश! तीनों पुरुषावतारोंसे अधिक ऐश्वर्य सम्पन्न क्या आप पुरुषावतारोंके प्रवर्तक नारायण नहीं हो? आप सभी प्राणियोंके आत्मा अर्थात् जीवसमूहके आश्रय तृतीय पुरुषावतार क्षीरोदकशायी नारायण हो; आप सम्पूर्ण ब्रह्माण्डके अन्तर्यामी अर्थात् समष्टि जीवोंके साक्षी द्वितीय पुरुषावतार गर्भोदकशायी नारायण हो; आप नर अर्थात् परमात्मा जिनसे प्राकृत जगत्के आधारस्वरूप जल-पृथ्वी आदि चौबीस तत्त्व प्रकट होते हैं और नरसे उत्पन्न जलमें शयन करनेवाले प्रसिद्ध प्रथम पुरुषावतार कारणोदकशायी हो; अथवा वे नारायण भी आपके अंश हैं। वे भी सत्य ही हैं, मायिक वस्तुकी भाँति अनित्य नहीं हैं। [आपके अवतारोंके चिन्मय कलेवर (विग्रह) को भी माया स्पर्श करनेमें असमर्थ है। हे श्रीकृष्ण ! आप मूल नारायण हैं। पुरुषादि अवतार आपके अंश हैं और आप ही अंशी हैं। वे अवतार आपके अङ्ग हैं और आप ही उनके अङ्गी हैं, यह मेरा मत है] ॥ ३० ॥ श्लोककी व्याख्या :- शिशु वत्स हरि' ब्रह्मा करि अपराध। अपराध क्षमाइते मागेन प्रसाद ॥ ३१ ॥ अनुवाद-ब्रह्माजीने ग्वालबालों और बछड़ोंको हरण करके जो अपराध किया था, उस अपराधको क्षमा करनेके लिये वे श्रीकृष्णसे कृपा याचना कर रहे हैं ॥ ३१ ॥ श्रीकृष्ण मूल नारायण होनेके कारण सभी पुरुषावतार उनके अन्तर्भुक्त :- “तोमार नाभिपद्म हैते आमार जन्मोदय। तुमि पिता-माता, आमि तोमार तनय ॥ ३२॥ पिता-माता बालकेर ना लय अपराध। अपराध क्षम, मोरे करह प्रसाद ॥” ३३ ॥ अनुवाद-ब्रह्माजीने कहा- “आपके नाभिकमलसे मेरा जन्म हुआ है, इस कारणसे आप मेरे पिता-माता हैं और मैं आपका पुत्र हूँ। पिता-माता कभी भी बालक (पुत्र) का अपराध नहीं लेते हैं, अतः आप मेरे अपराधोंको क्षमा करके मुझपर कृपा करें ॥” ३२-३३॥ कृष्ण कहेन- “ब्रह्मा, तोमार पिता नारायण। आमि गोप, तुमि कैछे आमार नन्दन ॥” ३४॥ अनुवाद-ब्रह्माजीकी बातोंको सुनकर श्रीकृष्ण बोले- “हे ब्रह्मा ! तुम्हारे पिता नारायण हैं, मैं तो गोप हूँ, तुम कैसे मेरे पुत्र हो सकते हो?” ॥३४॥

$$दूसरा अध्याय \quad|\quad ६१$$

श्री चैतन्य चरितामृत (कृष्णदास कविराज गोस्वामी - सम्पूर्ण आदि, मध्य एवं अन्त्य लीला) · पृष्ठ 103, कुल 2549 में से · BharatKosha