श्री चैतन्य चरितामृत (कृष्णदास कविराज गोस्वामी - सम्पूर्ण आदि, मध्य एवं अन्त्य लीला)

श्लोक इसका प्रमाण है। केवल-अद्वैतवादादि प्रमुख भक्तिविरोधी मतोंका उनके द्वारा उपशमन होता है, इसलिये वे 'शान्ति' कहलाते हैं। समस्त भावोंके परमाश्रय स्वरूप महाभावकी चरम सीमा हैं, इसलिये वे 'परायण' (परा अर्थात् परम और अयन अर्थात् आश्रय) कहलाते हैं।"॥४९॥ व्यक्त करि' भागवते कहे बार बार। कलियुगे कृष्ण-नामसङ्कीर्त्तन-सार॥५०॥ अनुवाद-भागवतमें बारम्बार यह स्पष्टरूपसे कहा गया है कि कलियुगमें श्रीकृष्ण-नामसङ्कीर्तन ही परम धर्म है॥५०॥ श्रीमद्भागवत (११/५/३२)- कृष्णवर्णं त्विषाऽकृष्णं साङ्गोपाङ्गास्त्रपार्षदम्। यज्ञैः सङ्कीर्त्तनप्रायैर्यजन्ति हि सुमेधसः ॥५१॥ अनुवाद-अमृतप्रवाह भाष्य द्रष्टव्य है॥५१॥ अमृतप्रवाह भाष्य-जिनके मुखमें सदा श्रीकृष्ण-वर्ण अर्थात् श्रीकृष्णनाम और जिनकी अङ्गकान्ति अकृष्ण अर्थात् गौर है, उन्हीं अङ्ग, उपाङ्ग, अस्त्र तथा पार्षदोंसे परिवेष्टित महापुरुषकी बुद्धिमान् व्यक्ति सङ्कीर्तनप्राय यज्ञके द्वारा पूजा करते हैं। श्रीजीव गोस्वामीजीने क्रमसन्दर्भमें लिखा है- “त्विषा कान्त्या योऽकृष्णो गौरस्तं कलौ सुमेधसो यजन्ति। गौरत्वञ्चास्य “आसन् वर्णास्त्रयो ह्यस्य गृह्णतोऽनुयुगं तनूः। शुक्लो रक्तस्तथा पीत इदानीं कृष्णतां गतः” इत्यत्र पारिशेष्यप्रमाण-लब्धम्। 'इदानीम्' एतदवतारास्पदत्वेनाभिख्याते द्वापरे 'कृष्णतां गतः' इत्युक्तेः, शुक्लरक्तयोः सत्यत्रेतागतत्वेन दर्शितं पीतस्यातीतत्वं प्राचीनावतारापेक्षया। अत्र श्रीकृष्णस्य परिपूर्णरूपत्वेन वक्ष्यमाणत्वाद् युगावतारत्वम्, - तस्मिन् सर्वेऽप्यवतारा अन्तर्भूता इति तत्तत्प्रयोजनं तस्मिन्नेकस्मिन्नेव सिद्ध्यतीत्यपेक्षया। तदेवं यद्द्वापरे कृष्णोऽवतरति, तदेव कलौ श्रीगौरोऽप्यवतरतीति स्वारस्यलब्धेः श्रीकृष्णविर्भावविशेष एवायं गौर इत्यायाति, तदव्यभिचारात्।” “तदेतदाविर्भावत्वं तस्य स्वयमेव विशेषणद्वारा व्यनक्ति। 'कृष्णवर्णं'- कृष्णेत्येतौ वर्णौ च यत्र; यस्मिन् श्रीकृष्णचैतन्यदेव-नाम्नि कृष्णत्वाभिव्यञ्जकं कृष्णेति-वर्णयुगलं प्रयुक्तमस्तीत्यर्थः। तृतीये श्रीमदुद्धववाक्ये “समाहुता' इत्यादि-पद्ये 'श्रियः सवर्णेन' इत्यत्र टीकायां - "श्रियो रुक्मिण्याः समानवर्णद्वयं वाचकं यस्य सः, श्रियः सवर्णो रुक्मीत्यपि दृश्यते'; यद्वा, कृष्णं वर्णयति तादृशस्वपरमानन्दविलास-स्मरणोल्लासवतया स्वयं गायति, परमकारुणिकतया च सर्वेभ्योऽपि लोकेभ्यस्तमेवोपद्दिशति यस्तम्; अथवा स्वयमकृष्णं गौरं त्विषा स्वशोभा-विशेषेणैव कृष्णोपदेष्टारञ्च, यद्दर्शनेनैव सर्वेषां श्रीकृष्णः स्फुरतीत्यर्थः; किंवा, सर्वलोकद्रष्टावकृष्णं गौरमपि भक्त-विशेषदृष्टौ 'त्विषा' प्रकाशविशेषेण कृष्णवर्णं, तादृश-श्यामसुन्दरमेव सन्तमित्यर्थः। तस्मात्तस्मिन् सर्वथा श्रीकृष्णरूपस्यैव प्रकाशात् तस्यैवाविर्भाव-विशेषः स इति भावः। तस्य भगवत्वमेव स्पष्टयति-'साङ्गोपाङ्गास्त्रपार्षदम्'- अङ्गान्येव परममनोहरत्वादुपाङ्गानि भूषणादीनि, महाप्रभावत्वात् तान्येवास्त्राणि, सर्वदैवैकान्तवासित्वात्तान्येव पार्षदाः। बहुभिर्महानुभावैरसकृदेव तथा दृष्टोऽसाविति गौड़-वरेन्द्र-बङ्गोत्कलादिदेशीयानां महाप्रसिद्धेः; यद्वा, अत्यन्तप्रेमास्पदत्वात्तत्तुल्या एव पार्षदाः श्रीमदद्वैताचार्य-महानुभावचरणप्रभृतयस्तैः सह वर्त्तमानमिति चार्थान्तरेण व्यक्तम्। तमेवम्भूतं कैर्यजन्ति? यज्ञैः पूजासम्भारैः,-'न यत्र यज्ञेशमखा महोत्सवाः' इत्युक्तेः। तत्र च विशेषणेन तमेवाभिधेयं व्यनक्ति, 'सङ्कीर्त्तन' बहुभिर्मिलित्वा तद्गानसुखं श्रीकृष्णगानं तत्प्रधानैः, तथा सङ्कीर्त्तन-प्रधान्यस्य तदाश्रितेष्वेव दर्शनात्, स एवात्राभिधेय इति स्पष्टम्। अतएव सहस्रनाम्नि तदवतारसूचकानि नामानि कथितानि-“सुवर्णवर्णो हेमाङ्गो