भारतकोश
श्री चैतन्य चरितामृत (कृष्णदास कविराज गोस्वामी - सम्पूर्ण आदि, मध्य एवं अन्त्य लीला)

श्री चैतन्य चरितामृत (कृष्णदास कविराज गोस्वामी - सम्पूर्ण आदि, मध्य एवं अन्त्य लीला)

Sri Chaitanya Charitamrita of Krishnadas Kaviraj with Hindi Commentary

श्रील कृष्णदास कविराज गोस्वामी द्वारा

DevanagariHindipublished2,549 पृष्ठ

पृष्ठ 1841, कुल 2549 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 1841

तेइसवाँ अध्याय 23/78-86 ] असाधारण गुण हैं। चार प्रकारके भेदसे अर्थात् साधारण-जीव, शिवादि देवता, श्रीनारायणादि परमेश्वर- स्वरूप और साक्षात् (स्वयंरूप) श्रीगोविन्दके भेदसे, कुल मिलाकर चौंसठ गुण बतलाये गये हैं॥78-80॥ अनुभाष्य- सर्वाद्भुतचमत्कार-लीला-कल्लोल-वारिधिः (सर्वेषाम् अद्भुतानां चमत्कारः विस्मयोत्पादकः यतः एवम्भूता या लीलाकल्लोलानां तरङ्गाणां वारिधिः, सकलविचित्रविस्मयकारिणी-लीलाश्रयः) अतुल्यमधुरप्रेममण्डितप्रियमण्डलः (अतुल्येन मधुर-प्रेम्णा मण्डितः प्रियजनसमूहः येन सः, अनुपम-मधुरप्रेमालङ्कृत निजप्रेष्ठजनः) त्रिजगन्मानसाकर्षिमुरलीकल-कूजितः (गोलोक-परव्योम-देवीधामेति त्रयाणां त्रिजगतां मानसानि आकृष्टं शीलमस्य तथाभूतं मुरल्याः वंश्याः कलं मधुरास्फुटं कूजितं ध्वनिः यस्य सः), असमानोध्र्वरूपश्रीविस्मापित-चराचरः (येन सह समं यतः ऊर्ध्वं रूपम् अन्येषां नास्ति, तादृशाद्वितीय-सौन्दर्य-श्रिया विस्मापितं कौतुहलोत्पादितं चराचरं स्थिर-जङ्गमं येन सः)। लीलाप्रेम्णा प्रियाधिक्यं वेणुरूपयोः माधुर्यम् इति गोविन्दस्य असाधारणं चतुष्टयं [लक्षणं] प्रोक्तम्-एवं चतुर्भेदाः गुणाः [सर्वसाकल्येन] चतुःषष्टिः उदाहृताः। श्लोक-भावानुवाद- अमृतप्रवाह भाष्य देखें॥78-80॥ श्रीराधिकाके श्रीकृष्णको आकर्षित करनेवाले पचीस गुणोंका वर्णन :- अनन्त गुण श्रीराधिकार, पँचिश-प्रधान। येइ गुणेर 'वश' हय कृष्ण भगवान्॥81॥ अनुवाद- श्रीमती राधिकाके भी अनन्त गुण हैं, जिनमेंसे पचीस प्रधान गुण हैं। श्रीमती राधिकाके इन गुणोंके द्वारा भगवान् श्रीकृष्ण भी वशीभूत हो जाते हैं॥81॥ उज्ज्वलनीलमणिमें श्रीराधाप्रकरण (11-15)में :- अथ वृन्दानेश्वर्याः कीर्त्यन्ते प्रवरा गुणाः। मधुरेयं नववयाश्चलापाङ्गोज्ज्वलस्मिता॥82॥ चारु-सौभाग्यरेखाढ्या गन्धोन्मादितमाधवा। सङ्गीतप्रसराभिज्ञा रम्यवाक् नर्मपण्डिता॥83॥ विनीता करुणापूर्णा विदग्धा पाटवान्विता। लज्जाशीला सुमर्यादा धैर्या गाम्भीर्यशालिनी॥84॥ सुविलासा महाभावपरमोत्कर्षतर्षिणी। गोकुलप्रेमवसतिर्जगच्छ गुर्वर्पितगुरुस्नेहा सखीप्रणयितावशा। कृष्णप्रियावलीमुख्या सन्तताश्रव-केशवा॥86॥ अनुवाद- अमृतप्रवाह भाष्य देखें॥82-86॥ अमृतप्रवाह भाष्य- अब वृन्दानेश्वरी श्रीराधिकाके प्रधान-प्रधान गुणोंका वर्णन किया जा रहा है,- (1) माधुर्यवती, (2) नवीनवयसयुक्ता अर्थात् किशोरी, (3) चञ्चल-नेत्रोंवाली, (4) उज्ज्वल-हास्यसे युक्त, (5) सुन्दर-सौभाग्य रेखाओंसे युक्त, (6) अपनी सुगन्धसे श्रीकृष्णको उन्मादित करनेवाली, (7) सङ्गीतके विस्तारमें पारदर्शी, (8) रमणीय वाणीसे युक्त, (9) नर्म-परिहासादि गुणोंमें पण्डिता, (10) विनीता, (11) करुणा-पूर्णा, (12) चतुरा, (13) कर्त्तव्य-कुशला, (14) लज्जाशीला, (15) सुमर्यादा पालनकारिनी, (16) धैर्ययुक्ता, (17) गाम्भीर्यमयी, (18) सुविलासयुक्ता, (19) परमोत्कर्षमें महाभावमयी, (20) गोकुलवासियोंके प्रेमकी आश्रय, (21) अखिल ब्रह्माण्डमें यश-युक्ता, (22) गुरुजनोंमें समर्पित गुरुस्नेहवती, (23) सखियोंके प्रणयके वशीभूत रहनेवाली, (24) श्रीकृष्णप्रिया रमणियोंमें मुख्या, (25) सदा श्रीकेशवको अपने अधीन करनेवाली॥82-86॥ अनुभाष्य- अथ वृन्दानेश्वर्याः (श्रीराधिकायाः) प्रवराः (प्रधानाः) गुणाः कीर्त्यन्ते,- इयं (श्रीराधिका) मधुरा (माधुर्यवती), नववयाः (नवं वयः यस्याः सा, किशोरी), चलपाङ्गा (चलः चञ्चलः अपाङ्गः यस्याः सा), चारुसौभाग्यरेखाढ्या (चारवः सौभाग्यरेखाः ताभिः आढ्या युक्ता), गन्धोन्मादितमाधवा (गन्धेन स्वीयाङ्गसुरभिणा उन्मादितः माधवो यया), सङ्गीत-प्रसराभिज्ञा (सङ्गीतस्य प्रसरे विस्तारे अभिज्ञा पारदर्शिनी), रम्यवाक् (रम्या श्रुतिमनोज्ञा वाक् यस्याः सा), नर्मपण्डिता (नर्मणि परिहासकर्मणि पण्डिता । 395