श्री चैतन्य चरितामृत (कृष्णदास कविराज गोस्वामी - सम्पूर्ण आदि, मध्य एवं अन्त्य लीला)
Sri Chaitanya Charitamrita of Krishnadas Kaviraj with Hindi Commentary
श्रील कृष्णदास कविराज गोस्वामी द्वारा
पृष्ठ 285, कुल 2549 में से
संदर्भ में पढ़ें४/२५९-२६० ] अमृतप्रवाह भाष्य- श्रीकृष्णने कहा—“हे कल्याणि! अमृतकी माधुरी और सुगन्धको विजय करनेवाला तुम्हारा बिम्बाधर है, कमलकी सुगन्धयुक्त तुम्हारा मुख है, कोयलकी ध्वनिको भी तिरस्कृत करनेवाली तुम्हारी वाणी है, चन्दनकी भाँति तुम्हारे शीतल अङ्ग हैं और समस्त सौन्दर्यका आधारस्वरूप तुम्हारा शरीर है। इस प्रकार रूपगुण-लीलामयी तुम्हें प्राप्तकर मेरी इन्द्रियोंको बारम्बार महासुख प्राप्त हो रहा है॥” २५९॥ अनुभाष्य-हे कल्याणि (आनन्दविग्रहे), ते (तव) बिम्बाधरः (रक्तवर्णोधरः) निर्धूतामृतमाधुरीपरिमलः (निर्धूतो पराजितौ अमृतस्य माधुरीपरिमलो येन तादृशः), वक्त्रं पङ्कजसौरभं (पङ्कजस्य कमलस्य सौरभं इव सौरभं यस्य तत्), गिरः (वाचः) कुहरितश्लाघाभिदः (कुहरितानां कोकिलध्वनीनां श्लाघाभिदः तिरस्कारिण्यः), अङ्गम् (अवयवः) चन्दनशीतलं (चन्दनवत् शीतलं), इयं तनुः (मूर्तिः) सौन्दर्यसर्वस्वभाक् (सौन्दर्याणां सर्वस्वं भजते या सा)। हे राधे त्वाम् आस्वाद्य (प्राप्य) मम इदम् इन्द्रियकुलं (इन्द्रियगणः) मुहुः (पुनः पुनः) मोदते (ह्लादयुक्तो भवति)। श्लोक-भावानुवाद-अमृतप्रवाह भाष्य द्रष्टव्य है॥ २५९॥ श्रीरूपगोस्वामीकी उक्ति- रूपे कंसहरस्य लुब्धनयनां स्पर्शोऽतिहृष्यत्त्वचं वाण्यामुत्कलितश्रुतिं परिमले संहृष्टनासापुटाम्। आरज्यद्रसनां किलाधरपुटे न्यञ्चन्मुखाम्भोरुहां दम्भोद्गीर्णमहाधृतिं बहिरपि प्रोद्यद्विकाराकुलाम्॥ २६०॥ अनुवाद-अमृतप्रवाह भाष्य द्रष्टव्य है॥ २६०॥ अमृतप्रवाह भाष्य-श्रीराधाके नेत्रयुगल कंसारि श्रीकृष्णके रूपके लोभसे युक्त रहते हैं। श्रीकृष्णस्पर्शसे उनकी त्वगिन्द्रय (त्वचा) अति हर्षान्वित होती हैं, श्रीकृष्णकी वाणी सुननेके लिये उनके कान सदा उत्कण्ठित रहते हैं, श्रीकृष्णकी अङ्गकी सुगन्धसे उनकी नासिका प्रफु रहनेवाले मुखकमलको नीचे झुकाकर, राधाजीके द्वारा धैर्य धारण करनेका प्रयास करनेपर भी धैर्यनाशक प्रबल रोमाञ्चादि विकार अङ्गोंमें लक्षित हो रहे हैं॥ २६०॥ अनुभाष्य-कंसहरस्य (कंसान्तकस्य श्रीकृष्णस्य) रूपे (रूपदर्शने) लुब्धनयनां (लुब्धे क्षोभयुक्ते नयने यस्याः तां कृष्णरूपाकृष्टनेत्रां), स्पर्शे (अङ्गसङ्गे) अतिहृष्यत्त्वचं (अतिहृष्यन्ती पुलकिता त्वक् यस्याः तां, कृष्णस्पर्शात्यानन्दितगात्रां), वाण्यां (वाचि) उत्कलितश्रुतिं (उत्कलिते उत्सुके श्रुती कर्णौ यस्याः तां, कृष्णशब्दश्रवणोत्कर्णा), परिमले (अङ्गसौरभे) संहृष्टनासापुटां (संहृष्टे नासापुटे यस्याः तां, कृष्णसुगन्ध- घ्राणाद्भूतमोदाम्), अधरपुटे (अधरामृतपाने) आरज्यद्रसनां (आरज्यन्ती अनुरागभरा रसना जिह्वा यस्याः तां, कृष्णाधरानुरक्तरसनां), न्यञ्चन्मुखाम्भोरुहां (न्यञ्चत् पूजितं मुखं एव अम्भोरुहं यस्याः ताम्, अवनतवदनकमलां) बहिः अपि किल दम्भोद्गीर्णमहाधृतिं (दम्भेन कपटेन उद्गीर्णा प्रकाशिता महती धृतिः धैर्यं यस्याः तां बहिर्वाम्यचेष्टावतीं) अपि प्रोद्यद्विकाराकुलां (प्रोद्यता प्रकर्षेण उद्भूतेन विकारेण आकुलाम् अन्तःक्रीड़ौत्सुक्यपरां) [राधामहं स्मरामि]। श्लोक-भावानुवाद-(कंसका वध करनेवाले) श्रीकृष्णके रूपसे आकृष्ट जिनके लोभयुक्त नयन हैं, श्रीकृष्णके स्पर्शसे जिनका शरीर अति आनन्दित हो जाता है, श्रीकृष्णकी वाणीको श्रवण करनेके लिये जिनके कान उत्कण्ठित रहते हैं, श्रीकृष्णकी अङ्ग-सुगन्धसे जिनकी चौथा अध्याय | २४३