भारतकोश
श्रीलिंगमहापुराण

श्रीलिंगमहापुराण

Linga MahaPurana

महर्षि वेदव्यास द्वारा

DevanagariHindipublished833 पृष्ठ

पृष्ठ 216, कुल 834 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 216
२१४श्रीलिङ्गमहापुराण[ पूर्वभाग
संस्कृत श्लोकहिन्दी अनुवाद
सज्जातः शिखरेऽश्वत्थः स महान् चैत्यपादपः ।<br>सुपार्श्वस्योत्तरस्यापि शृङ्गे जातो महाद्रुमः ॥ ३२<br>न्यग्रोधो विपुलस्कन्धोऽनेकयोजनमण्डलः ।पश्चिममें महात्मा विपुल पर्वतकी चोटीपर पीपलका महान् वृक्ष उगा हुआ है, वह भी चैत्यपादप (पवित्र वृक्ष)-के रूपमें प्रतिष्ठित है। उत्तरमें सुपार्श्व पर्वतके शिखरपर विशाल बरगदका वृक्ष उगा हुआ है, जो मोटे स्कन्धवाला तथा अनेक योजन परिधिवाला है॥ ३१-३२१/२॥
तेषां चतुर्णां वक्ष्यामि शैलेन्द्राणां यथाक्रमम् ॥ ३३<br>अमानुष्याणि रम्याणि सर्वकालर्तुकानि च ।<br>मनोहराणि चत्वारि देवक्रीडनकानि च ॥ ३४<br>वनानि वै चतुर्दिक्षु नामतस्तु निबोधत ।<br>पूर्वे चैत्ररथं नाम दक्षिणे गन्धमादनम् ॥ ३५<br>वैभ्राजं पश्चिमे विद्यादुत्तरे सवितुर्व॑नम् ।<br>मित्रेश्वरं तु पूर्वे तु षष्ठेश्वरमतः परम् ॥ ३६<br>वर्येश्वरं पश्चिमे तु उत्तरे चाम्रकेश्वरम् ।अब मैं चारों महापर्वतोंके चार देवक्रीड़ा-स्थानोंका वर्णन करूँगा; जो मनुष्योंसे रहित, रम्य, सभी काल तथा ऋतुओंमें रहनेवाले एवं मनोहर हैं। वहाँ चारों दिशाओंमें वन हैं। उनके नाम सुनिये। पूर्वमें चैत्ररथ नामक वन, दक्षिणमें गन्धमादन, पश्चिममें वैभ्राज और उत्तरमें सविता (शिव)-के [नन्दन नामक] वनको जानना चाहिये। पूर्वमें मित्रेश्वर, उसके बाद [दक्षिणमें] षष्ठेश्वर, पश्चिममें वर्येश्वर और उत्तरमें आम्रकेश्वर [शिवक्षेत्र] हैं॥ ३३-३६१/२॥
महासरांसि च तथा चत्वारि मुनिपुङ्गवाः ॥ ३७<br>यत्र क्रीडन्ति मुनयः पर्वतेषु वनेषु च।<br>अरुणोदं सरः पूर्वं दक्षिणं मानसं स्मृतम् ॥ ३८<br>सितोदं पश्चिमसरो महाभद्रं तथोत्तरम् ।<br>शाखस्य दक्षिणे क्षेत्रं विशाखस्य च पश्चिमे ॥ ३९<br>उत्तरे नैगमेयस्य कुमारस्य च पूर्वतः ।हे मुनिवरो! वहाँ चार बड़े सरोवर हैं, जहाँ पर्वतों तथा वनोंमें मुनिगण क्रीड़ा करते हैं। पूर्वमें अरुणोदसर, दक्षिणमें मानससर, पश्चिममें सितोदसर और उत्तरमें महाभद्रसर बताया गया है। दक्षिणमें शाखका क्षेत्र, पश्चिममें विशाखका क्षेत्र, उत्तरमें नैगमेयका क्षेत्र और पूर्वमें कुमारका क्षेत्र है॥ ३७-३९१/२॥
अरुणोदस्य पूर्वेण शैलेन्द्रा नामतः स्मृताः ॥ ४०<br>तांस्तु सङ्क्षेपतो वक्ष्ये न शक्यं विस्तरेण तु ।<br>सितान्तश्च कुरण्डश्च कुररश्चाचलोत्तमः ॥ ४१<br>विकरो मणिशैलश्च वृक्षवांश्चाचलोत्तमः ।<br>महानीलोऽथ रोचकः सबिन्दुर्दुरस्तथा ॥ ४२<br>वेणुमांश्च समेघश्च निषधो देवपर्वतः ।<br>इत्येते पर्वतवरा ह्यन्ये च गिरयस्तथा ॥ ४३<br>पूर्वेण मन्दरस्यैते सिद्धावासा उदाहृताः ।<br>तेषु तेषु गिरीन्द्रेषु गुहासु च वनेषु च ॥ ४४<br>रुद्रक्षेत्राणि दिव्यानि विष्णोर्नारायणस्य च।अरुणोदसरके पूर्वमें महापर्वत बताये गये हैं। मैं संक्षेपमें नामोंसे उनका वर्णन करूँगा; विस्तारपूर्वक उनका वर्णन नहीं किया जा सकता। सितान्त, कुरण्ड, पर्वतश्रेष्ठ कुरर, विकर, मणिशैल, पर्वतश्रेष्ठ वृक्षवान्, महानील, रोचक, सबिन्दु, दर्दुर, वेणुमान्, समेघ, निषध, देवपर्वत—ये महापर्वत हैं; इसी प्रकार अन्य भी पर्वत हैं। मन्दरके पूर्वमें ये पर्वत सिद्धोंके निवासस्थान कहे गये हैं। उन-उन पर्वतोंपर, गुफाओंमें तथा वनोंमें रुद्र एवं नारायण विष्णुके दिव्य क्षेत्र हैं॥ ४०-४४१/२॥
सरसो मानसस्येह दक्षिणेन महाचलाः ॥ ४५<br>ये कीर्त्यमानास्तान् सर्वान् सङ्क्षिप्य प्रवदाम्यहम् ।<br>शैलश्च विशिराश्चैव शिखरश्चाचलोत्तमः ॥ ४६<br>एकशृङ्गो महाशूलो गजशैलः पिशाचकः ।<br>पञ्चशैलोऽथ कैलासो हिमवांश्चाचलोत्तमः ॥ ४७यहाँ मानससरके दक्षिणमें जो महान् पर्वत कहे जाते हैं, अब मैं संक्षेपमें उन सबका वर्णन करता हूँ। शैल, विशिर, पर्वतोंमें उत्तम शिखर, एकशृंग, महाशूल, गजशैल, पिशाचक, पंचशैल, कैलास, पर्वतश्रेष्ठ हिमवान्—